Een voorsprong van 120 kilometer

Ruim twintig jaar vergt hij al het uiterste van zijn lichaam. Een laatbloeier, op zijn 32ste ontdekt door Jeen van den Berg.

Prettig gestoord, noemt hij zichzelf. Een egoïstische gek, volgens collega-marathonrijders. Jan-Roelof Kruithof is inmiddels 56 jaar. Afgelopen weekeinde deed hij mee aan de 24 uurs-race in Baselga Di Pine. Een etmaal lang non-stop schaatsen. Kruithof reed 651 kilometer en 570 meter: ofwel 1628 rondjes en een gemiddelde snelheid van ruim 27 kilometer per uur. Een verbetering van zijn vorig jaar gevestigde wereldrecord met meer dan 40 kilometer. Van serieuze concurrentie was geen sprake. De nummer twee op de 1000 meter hoog gelegen kunstijsbaan legde 120 kilometer minder af.

“Nee, ik heb het niet moeilijk gehad”, verklaart een tevreden Kruithof vanuit Noord-Italië. “Pas toen ik mijn oude record te pakken had, na ruim 22 uur, kreeg ik een kleine terugslag. Maar die inzinking kwam ik weer snel te boven”. In werkelijkheid had de architect uit Havelte twee doelen voor ogen. De verbetering van zijn eigen record en het discutabele record (628.128 m, red.) van Albert Bakker. “Die reed met hazen. Hij heeft hooguit twee rondjes op kop gereden. Maar toch wilde ik ook die tijd uit de boeken rijden”.

Jan-Roelof Kruithof had zich zoals gewoonlijk gedegen voorbereid. Vijf dagen voor de start arriveerde hij in gezelschap van vrouw, dochter en schoonzoon aan de voet van Dolomieten. Veel spaghetti, een beetje trainen en vooral veel rusten. Tijdens de race stonden zijn familieleden om beurten aan de kant. Met schema's en proviand in de hand moedigden zij de pater familias aan. Schoonzoon Klaas Bakker: “Meneer Kruithof heeft veel vloeibaar voedsel gegeten. Verder soep en Friese kruidkoek. En heel veel thee natuurlijk”. De drie begeleiders bereidden het voedsel in een camper langs de baan. Aan slapen zijn zij niet toegekomen.

Kruithof schaatste tijdens zijn recordjacht onder ideale weersomstandigheden. De temperatuur in Baselga Di Pine bleef gedurende de hele race juist beneden het vriespunt. Pas aan het eind van zijn missie, zondagmorgen, begon het lichtjes te sneeuwen. “Het was perfect glij-ijs”, meent de diesel die sneller op gang kwam dan gebruikelijk. “Er waren een paar jonge honden die als een gek van start gingen. Die moest ik toch een beetje in de gaten houden”. De achterstand op de aanvankelijke koplopers werd nooit groter dan tien rondjes. De tweede helft van zijn race reed Kruithof alleen nog maar tegen de klok. Geruggesteund door zijn perfectionisme, want hij liet zoals gewoonlijk niets aan het toeval over. Vorig jaar leidden twee sanitaire stops tot ritme-stoornissen. Nu schaatste hij met een catheter. Een melkfles deed dienst als reservoir.

In de herfst van een imposante schaatsloopbaan heeft Kruithof nog één keer toegeslagen. Het werelduurrecord verbeterde hij voor het eerst in 1973. Twintig jaar later zijn zestig minuten te kort om uit te blinken. Sinds 1987 rijdt hij zijn marathons bij de veteranen. Een jaar later dan de bond had gepland, want de eeuwige rebel Kruithof ging met succes in beroep tegen het oneerbiedige voornemen van de KNSB. “De veteranen rijden zestig rondjes. Dat is veertig te weinig voor een goede training”, liet de kilometervreter zich ontvallen. JR wordt hij in het marathonwereldje weinig liefkozend genoemd. Hij weet het altijd beter en is niet geliefd bij officials en collega's.

De tragedie van zijn carrière schuilt in de milde Hollandse winters. Viermaal stond hij aan de start van een Elfstedentocht. In 1956 en '63 als beginner, in 1985 en '86 als vergevorderde. Maar gedurende het decennium dat Kruithof het marathonschaatsen domineerde, kwam er geen witte rook uit het Oranje Hotel. Hij trainde in koelcellen en liet zijn vrouw sneeuwballen gooien, om de werkelijkheid van een barre tocht zoveel mogelijk na te bootsen. Wat resteerde waren negen overwinningen bij de alternatieve Elfstedentochten. “Die zou ik allemaal willen inruilen voor één echte”. In 1985 was hij als 48-jarige nog een serieus kanshebber. Kruithof werd slechts twaalfde, mede doordat zijn eeuwige rivaal, een chronische bronchitis, weer eens de kop opstak. “Daarmee komt het nooit helemaal goed, maar je kunt er wel honderd mee worden”.

Jan-Roelof Kruithof is pas 56. De schaatssport is nog lang niet van zijn oudste rebel verlost.