Bezoek van Herzog maakt relatie Israel echt normaal; De Golfoorlog bracht een omslag tot stand

DEN HAAG, 1 MAART. De laatste belangrijke officiële daad van de over drie weken aftredende Israelische president Chaim Herzog is een (vandaag beginnend) bezoek aan Nederland. Verwonderlijk is dat niet. De relaties tussen Nederland en Israel zijn al heel lang zeer innig. Waarschijnlijk is voor Israel de relatie met Nederland zelfs de "normaalste' die het met enig land heeft. De band met de Verenigde Staten is belangrijker, maar die met Nederland is gelijkwaardiger.

Deze normaliteit van de Nederlands-Israelische relatie is pas iets van de laatste jaren. Heel lang heeft de tegenstrijdige situatie bestaan dat Israel in Nederlandse ogen weliswaar niets verkeerds kon doen, maar dat men tegelijkertijd in de diplomatie en handel uiterst behoedzaam te werk ging, voornamelijk om de voortdurend met boycots dreigende Arabische landen niet voor het hoofd te stoten. Zo heeft nog nooit een Nederlands staatshoofd een bezoek aan Israel gebracht, zelfs geen werkbezoek. En pas in juli 1988 ging voor het eerst een Nederlandse minister-president (Lubbers) voor een officiëel bezoek naar de joodse staat.

Koningin Juliana wilde erg graag naar Israel, maar ze mocht pas in 1986 toen ze al geen staatshoofd meer was. Haar opvolgster koningin Beatrix, al meer dan tien jaar in het ambt, is alleen als kroonprinses in Israel geweest. Den Uyl bezocht het land als premier slechts eenmaal kort, tijdens een privé-bezoek. Premier Drees werd in 1958 voor een officieel bezoek uitgenodigd, maar hij ging pas in 1960, toen hij gewoon burger was.

Herzog is de eerste Israelische president die een officieel bezoek aan Nederland brengt. Hij was hier even kort in 1984, maar dat was onofficieel, ter gelegenheid van het veertigjarig bevrijdingsfeest van Nijmegen, welke stad hij als Brits officier mee op de Duitsers hielp heroveren.

Op handelsgebied bestaat dezelfde terughoudendheid. Terwijl de Japanners - zich niets aantrekkend van eventuele Arabische sancties - inmiddels hun auto-exporten naar het Midden-Oosten via Israel regelen en de Britten, Fransen en Italianen in Israel high tech-projecten op touw zetten, blijft Nederland nog altijd wat angstigjes achter. Omgekeerd is dat anders: Nederland is Israels vierde exportland. Israel opent binnenkort zijn eerste Europese handelscentrum in Rotterdam, dat de grootste Israelische haven buiten Israel is. Schiphol is daarnaast de grootste Israelische luchthaven buiten Israel en Israel sluist zijn fruit en bloemen vrijwel geheel via Nederland de wereld in. De Nederlandse ambassade in Israel waarschuwt er al enige tijd voor, dat Nederland alerter moet optreden in het land dat een "economische tijger' aan de Middellandse Zee kan worden en dat de afgelopen periode groeicijfers van zes tot zeven procent per jaar kende.

Pas sinds de Golfoorlog zijn de betrekkingen tussen beide landen echt normaal geworden. Het zenden van Nederlandse Patriot-raketstellingen begin 1991 vormt daarbij het scharnierpunt: zo ver gingen alleen de Amerikanen. Met het sturen van die Patriots en de bijbehorende militairen liet Nederland tegenover de Arabische wereld geen enkele twijfel meer bestaan over de vraag waar zijn hart lag.

Nu, twee jaren later, zijn de relaties zo normaal geworden dat Nederland rustig harde kritiek op Israel uitoefenen, zoals over de deportatie van vierhonderd Palestijnen, zonder dat dit tot grote irritaties leidt bij de op dat punt uiterst sensibele Israeli's. De zeer actieve Israelische ambassadeur in Den Haag, Michael Bavli, houdt landslieden die zich daar nog wèl aan storen soms de stelling voor: “We hebben er tweeduizend jaar voor gestreden om normaal gevonden te worden; daar hoort ook kritiek bij.”

De 74-jarige president Herzog heeft een groot deel van zijn leven gewijd aan het strijden voor een normale positie van Israel in de wereld. Daarbij heeft hij zich steeds gekeerd tegen wat hij de "geobsedeerdheid' noemde van de westerse media en Verenigde Naties met Israel. Als Israelische ambassadeur bij de VN in New York scheurde hij in 1975 voor vele camera's demonstratief de resolutie aan stukken, waarin zionisme werd gelijkgesteld aan racisme. Tienduizenden doden in de Iran-Irak oorlog werden genegeerd, zo hield Herzog de pers geregeld voor, terwijl elke steen die op de Westoever wordt gegooid dagelijks op de voorpagina's terecht komt. Herzog liet zich overigens soms ook geërgerd uit over het in zijn ogen te grote contingent Nederlandse correspondenten in zijn land.

Dat er zelfs geen klein conflictje met Nederland bestaat, blijkt wel uit de vrijwel geheel ceremoniële agenda van het presidentieel bezoek, dat zich van lunch naar kranslegging en van onthulling naar receptie beweegt.

De directeur van het Centrum voor Informatie en Documentatie over Israel, drs. R.N. Naftaniel, schreef vorige week in zijn Israel-Nieuwsbrief dat pas met het staatsbezoek van Herzog “de diplomatieke relaties tussen Nederland en Israel in evenwicht worden gebracht met de gevoelens van vriendschap die er tussen de beide volkeren en regeringen bestaan”.