Amerikanen voelen zich kwetsbaar na WTC-explosie

WASHINGTON, 1 MAART. Vanmorgen heeft het televisieprogramma Today Show het publiek voorgelicht: “And what would you do when it happened in your office?” De ontploffing onder de twee wolkenkrabbers van het World Trade Center afgelopen vrijdag heeft de Amerikanen een gevoel van kwetsbaarheid gegeven. Towering Inferno, de filmnachtmerrie over een brandende wolkenkrabber, is niet langer fictie.

Duizenden mensen die bijna stikten in de rook van de eerste tot de 110e verdieping, dachten dat ze het er niet meer levend van af zouden brengen. Het was een bom, bevestigde de FBI, maar wie heeft het gedaan? Een gek, een boze ex-werknemer of een buitenlandse terrorist?

Het onderzoek wordt gevolgd in een speciaal daarvoor opgerichte afdeling van het Witte Huis. President Clinton heeft gebeld met de Newyorkse autoriteiten. De directeuren van de FBI en de CIA hebben samen geconfereerd. Het geweld van overzee zou wel eens kunnen worden voortgezet op Amerikaans grondgebied.

De Newyorkse politie is in hogere staat van waakzaamheid, vergelijkbaar met die tijdens de Golfoorlog. Sommige straten zijn afgesloten. Pakjes voor bedrijven worden speciaal gecontroleerd. Rond federale gebouwen staan hekken. “Wat de veiligste plek ter wereld was, zal nog veiliger worden”, verzekerde de gouverneur van New York, Mario Cuomo, met typerende overdrijving.

De hoge kantoortorens op Manhattan waren altijd veilige vestingen, gevrijwaard van misdaad en misère op de grond. Vanaf de vijftiende verdieping is er alleen nog het zachte geruis van de air-conditioning te horen. Alleen zo heel nu en dan klinkt er uit de diepe kloof wat getoeter van taxi's of een zachte brandweersirene.

De topaccountants en succesvolle makelaars in allerhande beleggingen, de "Masters of the Universe', hadden in de lucht een eigen samenleving opgebouwd, met een constante temperatuur van twintig graden Celsius en een adembenemend uitzicht over de stad en het omringende water. Eind jaren tachtig moesten door de economische crisis velen in schande vertrekken.

Bedrijven verhuisden naar de voorstad om de zware lasten van New York te ontduiken. En nu zijn de Twin Towers, een gonzende kantoorstad met 50.000 inwoners, gesloten tot de installaties van het gebouw zijn hersteld. Slechts een paar duizend man konden vandaag weer aan het werk in het WTC-complex.

Werknemers van belangrijke firma's als Deloitte and Touche en Solomon Brothers hadden na de ontploffing drie kwartier de tijd om de belangrijkste folders uit hun bureaus te halen. Door de grote kantoorleegstand kunnen ze gemakkelijk elders een heenkomen vinden.

Pag.4: New York is ideale omgeving voor een aanslag Extra werk voor bewaking; "New York onbeveiligd'

Gisteren durfde de Newyorkse directeur van de FBI, James Fox, pas met zekerheid te zeggen dat de ontploffing, waarbij uiteindelijk vijf doden en meer dan 1.000 gewonden vielen, door een bom was veroorzaakt. En degene, die de bom heeft geplaatst, was een expert of iemand die goed op de hoogte was van de structuur van het gebouw. Hij wist doel te treffen, in de parkeergarage dichtbij de meet- en regelcentra van de gebouwinstallaties. Zo viel het alarm uit.

Bewakingsexperts krijgen nu extra werk. New York is niet genoeg beveiligd, luidt hun conclusie. Neem een voorbeeld aan het Hoogste Gerechtshof, het Capitool of het Witte Huis. Die zijn moeilijk te ondermijnen. Agenten van politiediensten zwermen in en rond de gebouwen. Buiten het voor toeristen toegankelijke deel is een zichtbaar gedragen plastic kaartje met foto vereist.

Waarom ook niet in New York? “New York met zijn mensenmassa's, grote bekendheid en relatief lage veiligheidsgraad scheen een ideale omgeving te zijn voor een aanslag”, schreef The New York Times. “De bewegingsvrijheid in New York is groter dan in Washington. Het is gemakkelijker om daar heel wat terreur te zaaien”, zei Paul Bremer, van 1986 tot 1989 speciaal Amerikaans gezant voor de contraterreur, tegen die krant. New York moet af van de vrijheid. Er moeten meer metaaldetectorpoortjes, bewakers, pasjes en badges komen.

Maar is er nog een dreiging en zo jaar waar komt die vandaan? Totnogtoe hebben zeker veertig opbellers de bomaanslag op de World Trade Center opgeëist. Het onderzoek kan nog weken duren. Het epicentrum van de ontploffing is nog nauwelijks toegankelijk.

Er wordt gespeculeerd dat een van de deelnemers aan de Balkanoorlog de aanslag heeft veroorzaakt. President Clinton wil er diplomatiek meer bij betrokken raken. Deze week moeten de Kroaten, Serviërs en Bosniërs het overleg bij de Verenigde Naties in New York voortzetten. Namens alle drie de groepen hebben zich opbellers gemeld.

Kroatische terroristen hebben een verleden in New York, dat niet voor het eerst met politiek terrorisme te maken heeft. Vermoedelijk Kroaten hebben begin jaren zeventig twee maal een bom in het drukke station Grand Central tot ontploffing gebracht. En Kroatische separatisten lieten in 1975 in een bagagedepot op het Newyorkse vliegveld La Guardia een bom ontploffen, waarbij 25 doden vielen. De politie heeft ook speciale aandacht voor het eerste opeisingstelefoontje van een man met een accent, die over de oorlog tussen Kroaten en Serviërs sprak.

Nu er geen dader valt aan te wijzen, lijkt New York een beetje op Californië na de Japanse aanval op Pearl Harbor in 1941. De Californiërs bereidden zich met schuilkelders en een kustwacht voor op aanvallen, die uitbleven.

Politiek terrorisme komt in Amerika minder voor dan wraakacties door gekken of chantage voor geld. Een paar jaar geleden werd in het Zuiden van de Verenigde Staten een rechter vermoord met een bombrief van een verbitterde voormalige veroordeelde. Of iemand begint plotseling in een volle cafetaria te schieten. In Waco werden vier politie-agenten gedood in het geweervuur van een groep volgelingen van een persoon die zich voor Jezus uitgaf.

Politiek terrorisme komt meer voor buiten Amerika maar daar zijn Amerikanen een dankbaar doelwit. Een derde van de politieke aanslagen is op Amerikanen of Amerikaanse eigendommen gericht. De ramp met het Pan Am vliegtuig boven Lockerbie en de autobomaanslag op het kampement van de Amerikaanse mariniers in Libanon speelden zich ver buiten de Amerikaanse kusten af.

Een flinke aanslag, ook op niet-Amerikaanse doelwitten, is genoeg om de Amerikaanse toeristen thuis te houden. Er wordt nu druk gespeculeerd dat Amerika als enig overgebleven grootmacht veel meer aanslagen zal krijgen te verduren dan voorheen. Er is nog steeds een speciale afdeling van de FBI, die zich heeft voorbereid op chantage met een kernbom.

Politie-agenten hebben ook herhaaldelijk terroristen met boze plannen aangehouden. In 1989 werd nog de eerder wegens een vormfout in Nederland vrijgesproken Japanse terrorist Yu Kikumura met een auto vol explosieven op een autobaan in New Jersey gearresteerd. Afgelopen jaar verijdelde de FBI vijf buitenlandse terroristische opzetjes.

Het is een ongemakkelijke tijd voor Amerikanen. In de Koude Oorlog werd terrorisme gezien als het wapen bij uitstek van door politieke stilstand verlamde politieke groepen. Maar misschien past het juist beter in een tijd dat de grootmachten het hebben bijgelegd.