Toerkmeense jodels door merg en been

Concert: Bakhshy uit Toerkmenistan met Djamala Saparova, Leila Shadoerdiva en Shemshat Hodjaeva (vocaal) begeleid door luit, viool, fluit en mondharp. Gehoord: 26/2 Soeterijn, Amsterdam. Verder: 27/2 RASA, Utrecht.

Als alle vrouwen in Toerkmenistan zo worden bejegend als de drie vocalisten die gisteren op het podium van het Soeterijn zaten, dan mogen ze niet klagen. Als koninginnen zagen ze er uit en zo werden ze ook behandeld, hoffelijk en met alle égards. "Bakhshy' worden ze genoemd, de troubadours van de Karakoem-woestijn, een uitgestrekt, zeer dun bevolkt gebied dat ruim zes keer zo groot als Nederland is. Zij zingen over vaderland en heldhaftigheid maar vooral over de liefde, wederkerig of onbeantwoord. Niets nieuws wat inhoud betreft dus, het interessante van deze Bakhshy is de manier waarop ze hun teksten brengen. Opvallend is allereerst dat twee van hen, Djamala Saparova en Shemshat Hodjaeva, de dütarbegeleiding van meneer Akmurad Chariev eigenlijk niet nodig hebben. Ze bespelen deze drie-snarige luit namelijk zelf. Daarnaast beheersen de vrouwen zulke pakkende stemtrucs dat ze zelfs zonder begeleiding de zaal wel "mee' zouden krijgen. De "djuk-djuk' staat voor een snelle jodel, de "khülemek' voor een staccato herhaalde lettergreep en dan is er nog een soort commentaar-geluid dat sprekend op het Hollandse "ach' lijkt.

Shemshat Hodjaeva, die de avond opent, heeft van de drie het intiemste geluid, hoog en een tikje nasaal. Een stemmig kampvuur kun je je erbij voorstellen. Leila Shadoerdieva die haar opvolgt speelt zelf geen luit. Ze compenseert dat echter met brede gebaren en een meer volkse, flamenco-achtige aanpak. Haar stem leent zich er voor, hij is wat lager en enigszins hees. Djamala Saparova die de avond besluit, is zonder twijfel de sterkste van de drie, haar jodels en "hikken' gaan door merg en been. Nog meer echter imponeert ze door de manier waarop ze haar strofen begint; met keiharde, zeer lang aangehouden noten die soms tegen het einde naar beneden glijden. Voor het knusse Soeterijn was zoveel power niet eens nodig maar in de Karakoem-woestijn ligt dat waarschijnlijk anders; alleen met de krachtigste field hollers heb je de kans het volgende tentenkamp te bereiken.