Michel Rocards "big bang' verwart Franse Groenen

PARIJS, 27 FEBR. De politieke "big bang' die de socialistische oud-premier Michel Rocard ruim een week geleden aankondigde, veroorzaakt, nog voor hij heeft geklonken, luide echo's in de gezapige Franse verkiezingsstrijd. Ze klonken vooral in de gelederen van de twee milieupartijen, Génération Écologie en de Groenen, die om diverse redenen de natuurlijke partners van de socialisten vormen in de “brede, open en moderne beweging” die Rocard na de verkiezingen wil vormen.

De socialisten die bij de parlementsverkiezingen van 21 en 28 maart een zware nederlaag tegemoetgaan, hebben zich, met uitzondering van president François Mitterrand, achter het initiatief geschaard van Rocard, de enige belangrijke leider van de PS wiens naam niet in een of andere affaire is genoemd. De militanten van de Parti Socialiste in het veld hebben weer enige moed gekregen: Rocard heeft een perspectief geopend op vernieuwing die de regeringspartij, vermoeid en gedemoraliseerd na bijna twaalf jaar aan de macht, hard nodig had.

Voor de twee Groene partijen is het perspectief-Rocard verwarrend omdat ze zich juist concentreerden op een ander en concreter vooruitzicht, een overwinning bij de verkiezingen en - voor het eerst - afgevaardigden in de Nationale Vergadering. Die verwachting is gebaseerd op opiniepeilingen waaruit blijkt dat 15 tot 20 procent van de Franse kiezers van plan is te gaan stemmen op de gemeenschappelijke kandidaten van Génération Écologie (de "realisten') en de Groenen ( de "fundamentalisten'). Met zijn "big bang' vraagt Rocard de Groene alliantie politiek kleur te bekennen nog voor deze het zoet van de overwinning smaakt.

De Groene partijen afficheerden zich nadrukkelijk als noch links, noch rechts en "alleen ecologisch', maar hun kiezersaanhang bestaat voor een belangrijk deel uit mensen van links die teleurgesteld zijn in het socialisme à la Mitterrand. Uit opiniepeilingen is gebleken dat deze potentiële kiezers op de milieupartijen positief staan tegenover het idee van Rocard om een brede, progressieve beweging te vormen. De leiders van de milieupartijen reageerden niet eenduidig op de aangekondigde "big bang' - de verkiezingscampagne verplicht tot tactisch manoeuvreren.

Brice Lalonde, de leider van Génération Écologie die drie jaar minister van milieubeheer was in de regering-Rocard, verklaarde dat hij “de uitgestoken hand van Rocard accepteerde”. Maar Lalonde, een bekwaam politiek operator, zei vrijwel tezelfdertijd “de bang ja, de gang nee” - de bende (gang) is uiteraard de socialistische partij. Antoine Waechter, de ascetische aanvoerder van de Groenen, beperkte zich tot de uitspraak dat hij vertrouwen stelt in Rocard. De Groene politici “zigzaggen rondom de oerknal”, zoals een Franse krant schreef. Dit manoeuvreren is mede te verklaren uit de eigenaardigheden van het Franse kiesstelsel.

De parlementsverkiezingen hebben namelijk in twee ronden plaats, op 21 en 28 maart. De kandidaat voor een van de 555 zetels in de Nationale Vergadering die in zijn kiesdistrict op 21 maart meer dan 50 procent van de stemmen krijgt, is direct gekozen. In de tweede ronde moeten de Fransen kiezen tussen de twee kandidaten die in de eerste ronde de meeste stemmen hebben gekregen. Dit zogenoemde meerderheidsstelsel werkt sterk in het voordeel van grote en in het nadeel van kleine partijen. Het systeem garandeert dat een regering over een grote meerderheid in het parlement beschikt en dat de politieke stabiliteit is gewaarborgd.

Als in Frankrijk het stelsel van evenredige vertegenwoordiging zou bestaan, zou de Nationale Vergadering volgens opiniepeilingen in april het volgende beeld geven: 230 zetels voor rechts (gaullisten en liberalen), 115 voor de socialisten, 105 zetels voor de twee Groene partijen, 60 voor het extreem-rechtse Front National en 45 zetels voor de communisten. Volgens het nu vigerende stelsel krijgen de gaullistische RPR en de liberale UDF in het nieuwe parlement met slechts 40 procent van de stemmen maar liefst zo'n 430 zetels, een verpletterende meerderheid. Het Front National mag blij zijn als het twee zetels behaalt.

Hoeveel zetels de socialisten en de milieu-partijen zullen krijgen is afhankelijk van de vraag of na 21 maart akkoorden worden gesloten om elkaars kandidaten (die onder de 50 procent-grens zijn gebleven) te steunen. De Groene partijen houden vol dat ze volledig op eigen kracht de tweede ronde op 28 maart willen ingaan. Berekend is dat de socialisten zonder steun van de Groene stemmers nauwelijks 50 zetels zullen halen (tegen 227 in het huidige parlement) en Génération Ecologie en de Groenen gezamenlijk vijftien afgevaardigden.

Als de Parti Socialiste en de milieu-partijen dus niet “twee druppels in een oceaan van rechts” in het parlement willen worden, zijn ze gedwongen elkaars kandidaten in de tweede verkiezingsronde te steunen - de socialisten om de schade zoveel mogelijk te beperken, de milieupartijen om meer dan een symbolische afvaardiging in de Nationale Vergadering te verwerven. De Groene partijen met hun zwakke structuur (Génération Écologie heeft slechts 6.000 leden, de Groenen praktiseren de basis-democratie met de moeizame besluitvorming die daarbij hoort) hebben meer nodig om zich een politieke identiteit te kunnen geven. “Een groep van zestig afgevaardigden zou de kern van een grote partij in een meer evenwichtige Assemblée kunnen worden. Als de ecologisten in maart niet de gelegenheid grijpen die de historie hun biedt, lopen ze het risico dat ze de Franse politieke hemel als een meteoriet doorkruisen”, aldus de gezaghebbende commentator Maurice Duverger.

De milieupartijen kunnen de historische gelegenheid echter alleen grijpen ten koste van de socialistische partij. De gaullisten en liberalen beschikken over een vrijwel constante aanhang (38 à 42 procent van de Franse kiezers), evenals het Front National (12 procent) en de communisten (circa 8 procent). De aangekondigde "big bang' van Rocard komt voor Lalonde, Waechter en hun Groene aanhang te vroeg. De Groene politici weten dat ze in de eerste verkiezingsronde een goed resultaat moeten boeken om vanuit een positie van kracht de buit - de aarzelende en teleurgestelde kiezers die niet rechts, extreem-rechts of communistisch stemmen - met de socialisten te kunnen verdelen. Hoe krachtig Rocards oerknal zal worden, wordt dus vooralsnog na 21 maart beslist.