Zorgen om populaire digitale rechter

E-courts Tienduizenden geschillen blijken opgelost door het private en geheimzinnige e-Court. Vijf vragen en antwoorden.

Foto iStock

Van kleine lettertjes naar nationale bekendheid. Het bedrijf e-Court kwam deze week in opspraak toen weekblad De Groene Amsterdammer en platform voor onderzoeksjournalistiek Investico onthulden dat inmiddels zo’n 90 procent van de zorgverzekeraars er gebruik van maakt. Het bedrijf biedt zich aan als goedkoop alternatief om geschillen op te lossen. Rechtspraak op bestelling, zeggen critici.

1 Wat is er gaande?

Als er sprake is van een betalingsachterstand, schakelen zorgverzekeraars deurwaarders in die mensen kunnen onderwerpen aan het oordeel van e-Court. Dat private bedrijf biedt arbitrage aan, een soort particuliere rechtspraak waar partijen die het niet eens worden samen voor kunnen kiezen. De Groene Amsterdammer berichtte dat vorig jaar minstens 20.000 mensen een oordeel kregen van e-Court en dat dat aantal in 2018 vermoedelijk verdubbelt. Wie wordt opgeroepen voor de digitale arbitrage heeft een maand om aan te geven dat hij een geschil liever voorlegt aan de officiële rechter.

2 Welke organisaties maken gebruik van e-Court?

Het gaat om veruit de meeste zorgverzekeraars, blijkt uit een inventarisatie van Sociaal Werk Nederland. Onder meer CZ, Achmea, Univé, FBTO, Interpolis en het Zilveren Kruis noemen e-Court in hun algemene voorwaarden. Ook webwinkels als Bol.com werken samen met e-Court.

3 Waarom gaan zoveel organisaties in zee met e-Court?

Een verklaring voor het huidige succes van e-Court, dat al in 2009 werd opgericht, zijn de stijgende griffierechten bij de kantonrechter. E-Court rekent 85 euro; een normale rechtsgang kan honderden euro’s kosten.

Arbitrage is bijvoorbeeld populair in de bouwwereld, waar vaak specialistische kennis van de bouw nodig is voor een oordeel. „Arbitrage is an sich een prima alternatief op de rechtsgang”, zegt Barbara den Uijl van de Raad voor de Rechtspraak. „De klager brengt een arbiter mee, net als de wederpartij en met een onafhankelijke derde wordt jouw geschil beslecht. Maar hoe het precies bij e-Court werkt, dat weten we niet. Dat is zorgelijk, zeker nu zoveel verzekeraars en webwinkels er zaken mee blijken te doen.”

4 Wat weten we wel over een rechtsgang bij e-Court?

„U bent opgeroepen om te verschijnen in de procedure bij stichting e-Court”, staat in de brief die op de mat valt. Mensen kunnen documenten uploaden om zich te verdedigen en inloggen om hun ‘rechtsgang’ te volgen. Alleen als iemand verweer voert, kijkt een ‘arbiter’ mee. Anders komt het oordeel van een computerprogramma, blijkt uit onderzoek van De Groene.

E-Court publiceert geen uitspraken en geen overzicht van welke personen de arbitrage doen. Het schrijft wel op de site dat arbiters onpartijdig zijn, universitair geschoold en minimaal vijftien jaar relevante werkervaring hebben.

Formeel moet een echte rechtbank de vonnissen van e-Court toetsen voordat een deurwaarder kan handelen. Als e-Court heeft geoordeeld en er nog niet wordt betaald, stuurt het bedrijf z’n vonnis daarom op naar de rechtbank. In de praktijk gaat een groot deel naar de rechtbank Overijssel, vorig jaar 648 vonnissen. Daar wordt de zaak nooit overgedaan, zegt een woordvoerder. „Dat mogen we niet: de wet gaat er al van uit dat de partijen samen zijn overeengekomen naar een arbiter te gaan.” De rechtbank doet een ‘formele toets’ en kijkt bijvoorbeeld of de juiste termijnen zijn gehanteerd. „Eerst werden vonnissen van e-Court steeds afgewezen”, zegt de woordvoerder. „Maar e-Court is zaken blijven aanbrengen tot het een juridisch steekhoudend model had.”

5 Wat zijn de overige bezwaren?

Het is de vraag of er altijd sprake is van een gezamenlijke en goed overwogen keuze voor deze online arbitrage. De Landelijke Organisatie Sociaal Raadslieden schrijft in een deze week gepubliceerd rapport te vrezen dat e-Court in de praktijk uitpakt als manier om de rechter te omzeilen. De sociale raadslieden noemen „commerciële rechtspraak een verkeerd antwoord op het reële probleem van te hoge griffierechten”.

Een andere vrees is dat wie betaalt, bepaalt. E-Court is immers ingeschakeld door bedrijven die belang hebben bij een bepaalde uitkomst.

Charlotte Pavillon, hoogleraar consumentenrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, is kritisch vanwege het „onbekende en ondoorzichtige” handelen. „Als er weinig bijzonders aan de hand is en een klant heeft twee termijnen niet betaald, dan zal een kantonrechter waarschijnlijk tot hetzelfde oordeel komen als e-Court. Maar als er meer speelt of de consument heeft verweer gevoerd, dan vraag ik me af of de afweging goed genoeg is. Een kantonrechter is verplicht om naar álle relevante feiten te kijken.”

E-Court schrijft op de site consumenten te beschermen door de kosten lager te houden dan bij de reguliere rechtsgang. Het bedrijf reageerde donderdag niet op een interviewverzoek per mail van NRC.