Vrijdag 26; Hors concours

Deze week maakte de jury van de AKO Literatuur Prijs 1993 een eerste selectie uit de Nederlandstalige literaire produktie van het afgelopen jaar. Van 235 ingezonden romans en verhalenbundels (en vier later toegevoegde boeken) bleven vierentwintig titels over die de komende maand door alle vijf juryleden gelezen worden. Op 31 maart volgt een lijst van zes nominaties en op 11 mei krijgt de gelukkige winnaar een oorkonde en een (belastbare) geldprijs van 50.000 gulden.

De jury van de AKO-prijs heeft het gemakkelijk dit jaar. Te gemakkelijk misschien. Want er is één boek uit 1992 dat met kop en schouders boven de rest uitsteekt, één boek dat voor de AKO-prijs niet gepasseerd kan worden: De ontdekking van de hemel van Harry Mulisch.

Zelden zal een boek zo positief ontvangen zijn als deze 900 bladzijden tellende "totaalroman'. Recensenten waren unaniem in hun oordeel en kwamen superlatieven te kort om de breedte en diepte van "Mulisch' meesterproef' te beschrijven. Het publiek was al even enthousiast: hoewel het boek niet goedkoop was (75 gulden) werden er binnen een paar maanden meer dan 50.000 exemplaren van verkocht. Bijna alle lezers waren het er over eens: De ontdekking was niet alleen Mulisch' beste roman, maar ook een van de hoogtepunten van de na-oorlogse literatuurgeschiedenis. En zo mocht Mulisch vorige week als favoriet van 70 Nederlandse en Belgische recensenten al de nieuw ingestelde "Mekka-prijs van de kritiek' in ontvangst nemen.

Er valt op De ontdekking best wat af te dingen. Het is geen Bleak House of Dode zielen, zelfs geen Nooit meer slapen of De avonden. Je kunt je ergeren aan Mulisch' megalomanie of, zoals columnist Battus in de Volkskrant, aan zijn onwaarschijnlijke verzinsels en zijn slordige taalgebruik. Maar zelfs het eigenwijste AKO-jurylid zal moeten erkennen dat De ontdekking het beste Nederlandse boek van vorig jaar is.

De strijd om de zevende AKO-prijs lijkt dus bij voorbaat gestreden, en dat plaatst de jury in een vervelende positie. Als ze kiest voor Mulisch en De ontdekking volgende maand gewoon nomineert, dan wordt 1993 het saaiste AKO-jaar uit de geschiedenis: Mulisch' mededinging betekent het einde van het geanimeerde voorspellen, wedden en discussiëren dat de vorige edities van de AKO-prijs zo aardig maakte. Maar als de jury Mulisch niet nomineert, dan wordt ze de risee van literatuurminnend Nederland.

Er is maar één uitweg: plaats De ontdekking van de hemel hors concours. Laat Mulisch niet meedoen, maar geef hem een oorkonde waarin staat dat hij de schrijver is van het beste boek van 1992. Nomineer vervolgens zes andere auteurs - en ken de AKO-prijs in mei toe aan het eennamooiste boek van het afgelopen jaar. Het kan Harry Mulisch nauwelijks deren. Shakespeare heeft per slot van rekening de AKO-prijs ook nooit gekregen.