Servië wacht met smart op Jeltsins val

BELGRADO, 26 FEBR. Wie naar de Servische televisie kijkt, komt welhaast onvermijdelijk tot de overtuiging dat Moskou aan de vooravond van een rechtse machtsovername staat. Geen demonstratie van nostalgische Lenin-aanbidders, betoging van ontevreden ex-Sovjetmilitairen of andere vorm van oppositie tegen de Russische president Boris Jeltsin blijft onvermeld in het televisiejournaal, de voornaamste spreekbuis van de Servische president Slobodan Milosevic en zijn regerende ex-communisten.

Tussen de langdradige televisiediscussies over de “internationale samenzwering tegen Servië en de orthodoxie” of films over de Servische militaire tradities, die een groot deel van het avondprogramma uitmaken, nemen programma's over de jongste ontwikkelingen in Rusland een belangrijke plaats in.

De conclusie is altijd dezelfde: het Russische volk ziet steeds meer in dat Jeltsin een verrader is, die in opdracht van het Westen Ruslands kracht ondermijnt. Het is het nog slechts een kwestie van tijd voordat gezonde, patriottische krachten in het Kremlin het roer overnemen. En die zullen natuurlijk het Servische volk bijstaan in zijn strijd om overleving.

De reden van deze opmerkelijk eenzijdige analyse is niet ver te zoeken: president Milosevic, wiens inzichten voor het op de Servische televisie gebodene maatgevend zijn, hoopt vurig op een machtswisseling in Moskou die hem een machtige internationale bondgenoot zou verschaffen. De denkwereld van de tot Russische patriotten omgesmede communistische kaders, die Jeltsin in Moskou dezer dagen het vuur aan de schenen leggen, is in feite ook die van Milosevic.

Wellicht - het is moeilijk te zeggen want een hermetischer politicus dan Milosevic is moeilijk te vinden - gelooft hij ook daadwerkelijk in de geschiedopvatting die zijn televisie het volk nu al jarenlang voorzet en die inmiddels tot het gedachtegoed van de meeste eenvoudige Serviërs behoort: dat de samenzwering tegen het "biologisch voortbestaan' van het Servische volk, tot uitdrukking komend in tientallen jaren communistische onderdrukking in Tito's Joegoslavië, nu zijn ontknoping nadert. Kroatische "ustasi' met steun van het Duitse "Vierde Rijk' en Bosnische "moslim-extremisten' met steun uit de Arabische wereld dringen het Servische volk nu in zijn eindstrijd voor de overleving. Het uiteenvallen van Joegoslavië is, in deze visie, slechts een complot om het Servische volk uit te schakelen en van de landkaart te verdrijven, met het Amerikaanse imperialisme, dat geen zelfbewuste naties in Europa duldt, als lachende derde. Dit alles is nog slechts een generale repetitie voor de geplande aanslag op het Russische volk, die trouwens al is begonnen met de door de vijanden van Rusland gewrochte ineenstorting van de vroegere Sovjet-Unie.

Milosevic zelf vertolkt dit populair-wetenschappelijk geschiedbeeld zelden consistent, maar het was als onderliggende gedachte wel aanwezig in zijn recente interview met het Russische dagblad Pravda, waarin hij het “een schande” noemde dat de Russische regering Servië niet steunt en in de Veiligheidsraad met de sancties tegen zijn land heeft ingestemd. Dat die Russische regering inmiddels, onder druk van het Russische parlement, opteert voor sancties ook tegen Kroatië en een mogelijke geleidelijke verzwakking van de sancties tegen Servië en Montenegro, lijkt op de Servische leider geen indruk te maken. Hij liet weten de val van Jeltsin nog steeds wenselijk te achten.

Het Kremlin heeft het de Servische leider niet in dank afgenomen: “Als Milosevic denkt dat hij iets kan bereiken door Rusland te beledigen, vergist hij zich”, liet het Russische ministerie van buitenlandse zaken weten in een verklaring aan het persbureau Interfax. En de Russische minister van buitenlandse zaken, Andrej Kozyrev, maakte deze week in een vraaggesprek voor de Servische krant Borba duidelijk, dat Moskou Milosevic' ideologische opvattingen over de natuurlijke broederschap tussen de slavische en orthodoxe Serviërs en Russen geenszins deelt. “Panslavisme is een mooi idee, maar alleen cultureel”, aldus Kozyrev. Toegepast op de politiek leidt het “tot een catastrofe en oorlogen van middeleeuwse allure”. Bovendien zijn talrijke slavische volkeren helemaal niet orthodox. “Europa onderverdelen in christenen versus moslims, en de christenen dan nog in katholieken en orthodoxen willen onderscheiden - als politiek doet dat aan nationaal-socialisme denken”.

De daadwerkelijke steun van Russische patriotten valt tot nu toe wat tegen. Volgens Servisch-Bosnische bronnen hebben vijfhonderd vrijwilligers zich naar Bosnië begeven om het Servische broedervolk in deze uren van nood met de wapenen bij te staan. Maar volgens Russische journalisten moet eerder aan enkele tientallen worden gedacht - meerendeels avonturiers die voor hun inspanningen de gebruikelijke vergoeding van 28 D-mark per dag ontvangen, en meevechten in Oost-Bosnië, bij Skelani en Bratunac.

Teleurstellend verlopen is vorig jaar ook het bezoek van een delegatie van kozakken uit Rusland, die in hun prachtige antieke uniformen door de verwoeste stad Vukovar liepen, vol verontwaardiging over de Kroatische wandaden. Ze leken vervuld van sympathie voor de strijd van het Servische volk, maar toen een van hen werd gevraagd waaruit de kozakken-steun aan de Serviërs in concreto kon bestaan, bleek deze het oog vooral gericht te hebben op "culturele contacten', een tournee van het gerenommeerde kozakken-koor bijvoorbeeld.

En dus blijft de Russische gewapende aanwezigheid in ex-Joegoslavië voornamelijk beperkt tot een door Moskou gestuurd Russisch bataljon voor de vredestroepen van de VN. Het is gelegerd bij Vukovar, en doet gewoon zijn werk, met even weinig succes als andere VN-eenheden. Ondanks allerlei Kroatische verdachtmakingen is van enige bijzondere voorliefde onder de Russische troepen voor de Servische zaak nog niets gebleken. Wel proberen de Russen hun verblijf in het relatief rijke ex-Joegoslavië zoveel mogelijk uit te buiten. Wie aan de Servisch-Hongaarse grens achter hun met allerlei spullen overladen privé-auto's moet aansluiten, kan bij de douane op forse vertraging rekenen.