Verzorging

Het vak "verzorging' is op de valreep aan de basisvorming toegevoegd. Lesboekjes zijn er, maar aan leraren en lokalen is vooralsnog gebrek.

Zeshonderd uur omscholing hebben biologie-leraren nodig voordat ze het nieuwe vak verzorging mogen geven. Dat maakte het ministerie van onderwijs eind vorige maand bekend - tot verbijstering van de biologen. Hun beroepsvereniging, het Nederlands Instituut van Biologen (NIBI), wordt overspoeld met telefoontjes. ""Leraren zien gewoon niet hoe ze dat in een half jaar moeten doen, naast hun werk'', zegt de directeur van het instituut, drs. K. Koopman. ""Het betekent 25 uur bijscholing per week. Veel biologieleraren zijn wel enthousiast voor het vak, maar zien geen mogelijkheid om de bijscholing naast hun lestaak te doen.'' ""Bovendien'', aldus Koopman, ""hebben ze al zoveel achtergrondkennis, dat ze veel minder scholing nodig hebben.'' Twee argumenten dus om de biologen te ontzien - al zijn het wel argumenten die haaks op elkaar staan.

Voor niet-biologen, kennelijk nog minder vertrouwd met het nieuwe vak, geldt overigens een norm van 1.200 uur bijscholing, het dubbele.

Maar wat is verzorging? ""Als je veel last hebt van zweetvoeten, moet je na het wassen je voeten goed afdrogen en er dan wat talkpoeder op strooien. Dat neemt het zweet op. Schone sokken aantrekken helpt natuurlijk ook. De verzorging van geslachtsorganen verdient extra aandacht. Goed wassen met warm water is het beste.'' Aldus Kontakt. Verzorging voor de basisvorming, een nieuw lesboek van Wolters Noordhoff.

Lichaamsverzorging, schoonmaken, omgaan met geld, kleren wassen en veilig vrijen - dat leren kinderen voortaan. ""Het onderwijs in verzorging is erop gericht om jongeren te leren zichzelf en anderen te verzorgen, zorg te dragen voor gezondheid en welzijn van mensen, zorgen voor de huishouding en de omgeving in steeds wisselende leefsituaties'', melden de kerndoelen. De lessentabel schrijft twee jaar één uur per week voor of één jaar twee uur per week.

Verzorgingslobby

Verzorging werd pas in juni 1991, na een jaar lobbyen door het actiecomité "Vak Verzorging Moet', als vijftiende vak toegevoegd aan het verplichte pakket. In het comité zaten ongeveer honderd organisaties, variërend van de Nederlandse Vrouwenraad tot de onderwijsbonden. Zij legden zich niet neer bij het besluit verzorging als vak buiten de basisvorming te houden. Het comité haalde argumenten aan uit emancipatorische hoek: nog altijd doen vrouwen tachtig procent van het huishoudelijk werk. Door jongens huishoudelijke vaardigheden aan te leren, zou dit kunnen veranderen. Als onderwijskundig argument werd naar voren gebracht dat verzorging aansluit bij een belangrijk doel van de basisvorming: jongeren voorbereiden op "zelfredzaamheid' en "zinvol functioneren binnen de samenleving'.

Manifestaties en directe lobby bij de staatssecretaris en bij Kamerleden hadden effect: de Kamer besloot in 1991 alsnog het vak toe te voegen aan de basisvorming, ten koste van uren economie en biologie. Als reden voor hun succes noemen de actievoerders dat zij informatie gaven aan Kamerleden die niet meer van verzorging zouden weten dan dat het een vak was dat vroeger op de huishoudschool werd gegeven en waarbij werd geleerd hoe je aardappels moet koken.

Verstandig medicijngebruik

""Ik dacht ook eerst: verzorging, dat weet iedereen wel hoe dat moet. Inmiddels is me gebleken dat je veel leert wat niet zo voor de hand ligt, zoals verstandig medicijngebruik.'' F. Elsendoorn, nu nog biologie-leraar, geeft vanaf het komend schooljaar verzorging aan de Sint Jozef MAVO in Vlaardingen. Op zijn school wordt het vak één uur in de eerste klas gegeven en één uur in de derde. ""Onderwerpen als samenwonen en seksualiteit lenen zich niet voor behandeling in de eerste en tweede klas.''

Elsendoorn vindt verzorging ""een goed vak''. ""Leerlingen weten minder van praktische zaken dan je zou denken, bijvoorbeeld hoe je een verzekering afsluit of dat je de bonte van de witte was moet scheiden. Ze kùnnen ook niet alles weten, want aan de ene kant wordt de samenleving steeds complexer en aan de andere kant hebben ouders steeds minder tijd om dit soort zaken uit te leggen. Daardoor krijgt de school steeds meer een maatschappelijke taak.''

Het lesboek: ""In de puberteit verandert er nogal wat met je. Zowel geestelijk als lichamelijk. Het lichaam neemt andere vormen aan. Meisjes en jongens worden vruchtbaar. Misschien ga je wel op vrijersvoeten. Weet je al genoeg van voorbehoedsmiddelen en hoe je een geslachtsziekte kunt voorkomen?'' Het wordt aan de leraar overgelaten op deze vraag een antwoord te geven.

""Het klinkt misschien allemaal wat betuttelend, maar dat valt ontzettend mee. Kinderen vinden het een erg leuk vak, want het gaat over dingen die heel herkenbaar zijn'', zegt W. van Eijk die het vak al drie jaar geeft op het Montessori College Oost in Amsterdam. ""Seksuele voorlichting komt aan bod, maar ook voeding, hoe richt je je huis in, hoe ga je om met een spoorboekje en hoe ga je om met elkaar.''

Landelijk Steunpunt

Scholen hebben grote moeite met het invoeren van het vak verzorging, blijkt uit een onlangs verschenen onderzoeksrapport van het instituut voor leerplanontwikkeling SLO en het Landelijk Steunpunt Basisvorming. Slechts de helft van de scholen heeft concrete plannen, de andere helft oriënteert zich nog of wacht af. Ook van de scholen met concrete plannen beschikt maar een enkele over een werkplan voor de opzet en inhoud van het vak.

""Vooral MAVO, HAVO- en VWO-scholen zijn sterk verrast door dit vak'', zegt E. Schüssler, directeur van het Landelijk Steunpunt Basisvorming. ""Het is er op het laatste moment bij geschoven en ze hebben er geen enkele ervaring mee. Er is ook maar weinig literatuur over de invoering van verzorging, in tegenstelling tot een vak als techniek waarvoor al jarenlang een leerplan klaar lag. Bovendien wordt het vak nog steeds met argusogen bekeken. Er wordt badinerend over gesproken als een vak waarin je leert plantjes water te geven en een eitje te koken.''

Leuke dingen schrappen

Elsendoorn heeft nog geen leslokaal, laat staan de inrichting ervan. ""We krijgen eenmalig vierduizend gulden van het ministerie, dat is zo'n elfduizend te weinig. Verder krijgen we zeven gulden per leerling. Dat betekent dat je alle leuke dingen moet schrappen, zoals koken en wassen.''

Ook gymleraar L. Smith, die waarschijnlijk de lessen verzorging op de Rotterdamse vakschool voor bakkerij- en hotelpersoneel gaat geven, heeft lokaal noch inrichting. ""Mijn school is te druk bezig met de fusie die er aan staat te komen.''

Het is zelfs nog niet zeker of hij het nieuwe vak gaat geven. ""Een maand geleden werd ik opeens gevraagd om me wat te oriënteren op boeken en bijscholingscursussen. Dat doe ik nu dus maar en vertel vervolgens de coördinator wat de bedoeling is van het vak verzorging.''

""Een doel van kleding is het bedekken van je lichaam'', schrijft het lesboek. ""Bij de kleding die je aantrekt, kijk je vooral naar wat je gaat doen. Als je gaat sporten en als je uitgaat of naar bed gaat, kies je andere kleding dan wanneer je naar school gaat of vakantie hebt.'' Een paar hoofdstukken verder: ""Kleding wordt vuil door het gebruik. Water alleen is meestal niet genoeg om je kleren schoon te maken. (...) Voor het wassen heb je vier dingen nodig: water, wasmiddel, beweging en soms warmte. (..) Na het wassen moet de was drogen. Dit kan op drie manieren, hangend, liggend of in een droogtrommel. Ophangen van de was kost wel even tijd, maar het kost geen elektriciteit en de was slijt er niet van.''

Een beetje vent wast dus binnenkort zijn eigen overhemd - mits het vak verzorging zijn kinderziektes weet te overwinnen.