Uilen en valken

Het advies van de basisschool legt veel gewicht in de schaal bij het kiezen van een vervolgopleiding. ""Het is ook geen natte-vingerwerk.''

De school ligt "op een dorp'. ""En op een dorp is het nog zo dat de ouders vragen: wat vindt meester? Dan brand ik los.'' Vanuit Rotsterhaule gaan de kinderen van basisschool De Schakel zelden naar een ander schooltype dan meester H. Bruinsma heeft voorgesteld. ""Van 't jaar is het triest, geen één kind gaat naar een hoge opleiding.'' Vier keer in de 24 jaar dat hij hoofd van de school is, waren de ouders het oneens met het advies van Bruinsma. Drie van die kinderen zijn getest en werden daarbij ingeschat op het niveau dat de meester had aangegeven. ""En dat zeg ik niet om me op de borst te kloppen.''

Van de drie componenten van het schooladvies - wens van de ouders, oordeel van de basisschool en resultaat van een erkende toets; twee van de drie moeten overeenstemmen - weegt dat van de school het zwaarst, zegt B. Smeltink, leraar op De Oversteek in Liempde. Deze middag en avond overlegt hij met de ouders van zijn achtste groep. Mevrouw Smeltink is zojuist gearriveerd met een fietstas vol pannen en borden. Tussen twee adviezen door lepelen Smeltink en zijn collega M. Brandt in de leraarskamer een kom soep en een bord elleboogjesmacaroni naar binnen.

""Ik heb weer een advies moeten verschuiven'', zegt Brandt als hij zijn bord leeg heeft. Hij bedoelt dat twee ouders zich niet konden vinden in zijn oordeel. Dat ze hun kind zelf tot meer en hoger in staat achten dan hij. ""Maar mijn advies veranderen doe ik niet'', zegt hij strijdlustig. ""Het is ook geen natte-vingerwerk, daar zijn heel wat uren in gaan zitten.''

De school heeft bovendien acht jaar de tijd gehad om een leerling te leren kennen. De leerkracht en de directeur komen samen tot een afgewogen oordeel. Leerprestaties spelen daarbij een rol, maar ook werkhouding, gedrag in de klas, omgang met andere kinderen en concentratie. ""Intelligentie is niet het enige criterium'', zegt P. van Hoof, hoofd van basisschool De Bevers in Dordrecht. ""Echt intelligente kinderen - want die zijn d'r ook, die leren òndanks de school - hoeven niet altijd naar het gymnasium. Ik heb wel eens een jongetje afgeraden naar het Johan de Witt-gymnasium te gaan omdat ik dacht dat hij zich tussen die soort kinderen niet thuis zou voelen.''

Struikelen

De waarde van de Cito-toets is dus maar relatief. Die is louter een momentopname van de kennis van leerlingen. Kinderen kunnen over de raarste dingen struikelen. Op de islamitische Bouchrâs-school van G.J. Bart bijvoorbeeld, in een niet al te rijke buurt van Amsterdam, heeft vrijwel geen enkel kind de vraag begrepen over de verkoopcijfers van cd's. ""De kinderen hier weten helemaal niet wat dat zijn, laat staan dat ze weten dat er meer verkocht worden dan muziekcassettes.''

Soms gebruiken ouders de toets om een beter schooladvies af te dwingen bij de leerkracht. M. Brandt van De Oversteek kent zelf ouders die een kind met MAVO-advies naar het VWO hadden gestuurd. ""Dat kind had zelfs een dubbel MAVO-advies. Zowel de school als de uitslag van de Cito-toets wees op de MAVO. Toen zijn ze naar een onafhankelijk instituut gegaan en daar rolde opeens een VWO-advies uit. Toen wilde de VWO het kind graag inschrijven. Ja, ieder kind is er één.''

Maar de meeste ouders hebben wel een reëel beeld van de mogelijkheden van hun kinderen, is de ervaring van leerkrachten. ""Al zitten er altijd wel een paar bij die menen dat hun uilen valken zijn'', zoals de Dordrechtse leraar V. van Leuzen het uitdrukt. Van Leuzen, hoofd van de protestants-christelijke basisschool De Horizon, relativeert het schooladvies. ""We voorspellen voor hooguit zo'n drie jaar, zeker niet voor de hele schoolcarrière.'' Om armslag te houden bij kinderen die geen uitgesproken advies meekrijgen, of bij aarzeling van de ouders, raadt Van Leuzen in de regel aan naar een grote scholengemeenschap te gaan. ""Die kan de keuze van zo'n kind na een jaar gemakkelijk bijstellen. En ze hebben er heus veel aandacht voor het individu.''