TECHNIEK

Het vak techniek maakt een minder overhaaste start dan verzorging. Zeep maken, elektriciteit opwekken, de werking van een magneet - techniek in de basisvorming

Het wachten is op de laatste honderd. Dan hebben alle 1.450 scholen voor voortgezet onderwijs een aanvraag ingediend voor de bouw van een techniek-lokaal. Zeventigduizend gulden krijgen ze voor de verbouwing en bijna dertigduizend voor de inrichting.

""Dat is de helft te weinig'', meent Th. van Avezaath, sinds vijf jaar leraar techniek aan de MAVO Sint Jan in Oss. In zijn techniek-lokaal - een verbouwde grootkeuken van een internaat van fraters - staat voor tachtigduizend gulden aan materiaal als werkbanken, naaimachines, bouwdozen en drie computers. ""En dan zou ik nog meer computers willen aanschaffen, om computergestuurde technische tekeningen te kunnen maken of om draaibankjes aan te sluiten op een computer.''

Hoe maak je zeep, hoe wordt elektriciteit opgewekt, welke houtsoorten zijn er en hoe werkt een magneet? Het vak techniek, dat tot nu toe alleen in het voorbereidend beroepsonderwijs bestond, geeft voortaan alle leerlingen antwoord op deze vragen. Voor het vak is 180 uur uitgetrokken in de adviestabel voor de basisvorming; zestig uur meer dan voor een vak als biologie, twintig uur minder dan voor geschiedenis.

""Er is een groot verschil tussen dit vak en algemene technieken zoals dat al bestaat in het beroepsonderwijs'', zegt H. te Braake van het Katholiek Pedagogisch Centrum dat de landelijke coördinatie van het vak verzorgt. ""Bij algemene technieken leerde je een vogelhuisje te bouwen. Bij techniek heb je meer nodig dan een hamer en een zaag. Leerlingen maken werkstukken als een knikkersorteermachine, waarbij je elektronica nodig hebt voor de lichtsensoren. Of ze maken met LEGO-materiaal een alternatieve muizenval die het dier levend vangt. Zo leren ze hoe je een technisch probleem aanpakt.''

Water winnen

Banden plakken en stekkers in elkaar zetten - daarmee begon techniek-leraar Van Avezaath zijn eerste lessen. ""Ik heb het accent nu verschoven naar de relatie tussen techniek en maatschappij. Ik geef bijvoorbeeld de geschiedenis van de waterleiding, een beschrijving van het winnen van water en van watervervuiling en tot slot leer ik hoe je een kraan moet aanbrengen.''

De MAVO Sint Jan is een van de vijftig try out-scholen die het vak in 1988 invoerden, als voorproefje op de basisvorming. ""Het is een belangrijk vak'', vindt de handvaardigheid-leraar die is omgeschoold in techniek. ""De hele samenleving is tenslotte doordrongen van techniek. Je staat 's ochtends op en het eerste wat je doet is de lichtknop omdraaien.''

Techniek heeft een minder overhaaste start gemaakt dan het andere nieuwe vak van de basisvorming, verzorging. Midden jaren tachtig is een leerplan techniek opgezet en in 1991 kregen de eerste omgeschoolde leraren hun diploma uitgereikt. Om een bevoegdheid te krijgen, is een omscholing van twee jaar nodig. Anders dan voor de lessen verzorging, die in de vrije avonduren moeten worden gevolgd, krijgen leraren voor techniek een vrijstelling voor de helft van hun betrekking. Met de lichting die dit jaar van de hogescholen afkomt meegerekend, zijn er zo'n zeshonderd leraren techniek.

Een classicus was de eerste leraar die op het Groningse Willem Lodewijk gymnasium zijn bevoegdheid haalde. ""Het ene uur geeft hij Latijn, het volgende techniek. Daardoor is het nieuwe vak minder vreemd voor onze leerlingen'', meent rector dr. M.J. Holwerda. Zijn school voerde techniek twee jaar geleden in, als tweede gymnasium in Nederland. ""Techniek is hèt middel om gymnasiasten duidelijk te maken dat er meer is dan cognitieve vakken'', vindt Holwerda.

""Techniek past goed binnen het gymnasiale kerncurriculum'', vindt ook drs. M. Smits, rector van het stedelijk gymnasium in Leiden dat komend jaar een blokuur techniek in de eerste twee klassen invoert. ""Leerlingen zullen leren dat er verschillende wegen zijn die naar Rome leiden, dus dat ze voor één probleem verschillende oplossingen kunnen bedenken.'' In de zolder van het stedelijk gymnasium wordt nog druk gebouwd aan het technieklokaal. ""Het wordt het mooiste lokaal van de school'', vermoedt de rector. ""Iedereen is erg jaloers.'' Het gymnasium heeft voor het vak een extra leraar aangetrokken, die gespecialiseerd is in informatie- en natuurkunde. ""Wij willen dat het vak niet richting handvaardigheid gaat, maar raakvlakken heeft met de andere exacte vakken'', zegt Smits. ""Hoewel het ook belangrijk is dat leerlingen ambachtelijk bezig zijn.''

De kerndoelen schrijven onder meer voor dat milieu aandacht moet krijgen in de lessen techniek. ""Ik leer bijvoorbeeld wat de beste materialen zijn, milieutechnisch gezien'', zegt leraar Van Avezaath. ""En hoe je met technische toepassingen vervuiling kunt tegengaan.'' Ook schrijven de kerndoelen: ""Techniek-onderwijs dient in de uitwerking aantrekkelijk en zinvol te zijn voor meisjes en jongens''. ""Meisjes hebben in het begin wat meer achterstand, maar dat heft zich snel op'', heeft Van Avezaath gemerkt. Volgens rector Holwerda zijn de meisjes enthousiaster voor het vak dan jongens.

Sinds 1989 bestaat er een Vereniging van Docenten Techniek, die inmiddels zo'n vijfhonderd leden telt. De vereniging, kortweg "VeDoTech', zet zich in voor de positie van leraren techniek, die volgens de voorzitter Te Braake, verre van gemakkelijk is. ""Ze worden door hun collega's toch gezien als iemand die aan de uren komt.'' VeDoTech wil daarom dat techniek een eindexamenvak wordt. ""Nu zien scholen het nog vaak als een vak dat even in de eerste jaren moet worden gegeven'', zegt Te Braake. Ook moet er volgens haar een assistent komen voor de leraar techniek, een TOA: technisch onderwijs assistent. ""Scholen hebben wel een amanuensis voor leraren schei- en natuurkunde, maar voor techniek is er niets geregeld.''

Op de scholengemeenschap Ooststellingerwerf in het Friese Oosterwolde hebben de leerlingen van de tweede klas net het project "zeep' afgerond. De school begon vier jaar geleden met techniekles in de vorm van projecten. Het gymnastieklokaal van de MAVO is verbouwd tot techniek-lokaal en twee uur handvaardigheid werden ingeruild voor lessen techniek. ""De projecten zijn een combinatie van sociale vakken, technische creativiteit en natuurwetenschappen'', zegt leraar K. Timmerman. ""Ik behandel eerst de geschiedenis van zeep, dat al door de Phoeniciërs werd gemaakt uit pot-as vermengd met vet. Vervolgens leer ik wat de effecten zijn van zeep op het milieu. Dan maken we zelf zeep en tot slot behandel ik zeep en reclame: hoe verpak je je zeepje zodat die van jou uit het rek wordt genomen. Zo hebben we de kerndoelen, die hier en daar toch wat vaag zijn, vertaald in de praktijk. Want wij staan hier met onze poten in de Friese klei.''