Namen in de nacht

De Koepel, Zonnenburg 2, Utrecht. Inl 030-311360.

Elke avond, wanneer het helder weer is, speuren honderden Nederlanders het firmament af - op zoek naar kometen, dubbelsterren en meteorieten. Geen liefhebberij geeft dat vreemde kosmische gevoel, dat het kijken door een telescoop teweeg brengt. Dit weekend viert het Sterrenkundig Instituut aan de universiteit van Utrecht zijn 350-jarig bestaan met allerlei tentoonstellingen en lezingen. Bovendien zijn de mooiste hemelobservatoria in Nederland geopend.

Het is vreemd. Scholen leren hun kinderen waar Montevideo en Mauritius liggen, maar niet waar die Venus, Castor, Pollux en Mars kunnen vinden. Toch zal maar een doodenkeling later naar Australië gaan. Sterren en planeten daarentegen staan elke dag boven ons hoofd. Men kan ze gratis zien, tenminste als het donker genoeg is en er geen wolken zijn. Het leven wordt toch interessanter als men de dingen een naam kan geven? Zonder ordening en zonder naamkaartjes blijft de wereld om ons heen grijs. Wandelen of uit het raam kijken zijn op zichzelf saai, maar de wandelaar die onderweg één bonte specht, zes Vlaamse gaaien, twee bruine kiekendieven en een hermelijn ziet, kan thuis iets vertellen. Zo zijn er meer kunstgrepen om het leven wat gecompliceerder te maken. De een gaat bij Schiphol staan om vliegtuigen te zien stijgen en dalen, de ander bestudeert korstmossen of wilde orchideeën of vroege electrische klokken. Maar geen liefhebberij geeft dat vreemde kosmische gevoel, dat het kijken door een telescoop teweeg brengt. Zó heeft ook Galileo in 1610 door zijn primitieve brilleglazen naar de planeten gekeken en ontketende hij een revolutie in ons wereldbeeld. De sterrenhemel heeft sindsdien niets van haar fascinatie verloren.

Elke avond, wanneer het helder weer is, zoeken honderden Nederlanders het firmament af - op zoek naar kometen, dubbelsterren, meteorieten of fluctuerende sterren. Ook de zon is voor amateurs nog steeds een interessant studieobject. Hoeveel mensen de hobby beoefenen is niet precies te zeggen. Maar Mat Drummen, directeur van de stichting De Koepel in Utrecht, schat dat er vier- tot vijfduizend fanaten zijn. Hun tijdschrift over weer- en sterrenkunde Zenit heeft zevenduizend abonneees, maar er moeten vele duizenden ongeorganiseerde liefhebbers zijn die zo nu en dan de telescoop tevoorschijn halen. Sterrenkijken is geen dure hobby: voor ƒ 1000 is een heel behoorlijke kijker te koop met 6 tot 7 centimeter lensopening. Natuurlijk kan het beter en duurder: wie een 320 mm kijker met rotsvast statief, volgmotor, computer en een observatorium op het dak van zijn huis of schuur wil, is een klein kapitaal kwijt. Die volgmotor is vooral nuttig bij het fotograferen, een apart specialisme, een dubbele hobby in feite. De astro-fotografen gebruiken met gas behandelde of diepgekoelde films om ze hypergevoelig te maken, maar desondanks lopen belichtingstijden uiteen van enkele minuten tot een uur. Aangezien alles in de hemel beweegt, moet men sterren of gaswolken dus nauwkeurig volgen om ze scherp te krijgen. Vandaar die motor. De modernste ontwikkeling is het gebruik van een CCD-camera, die zeer snel werkt en de informatie in chips vastlegt. Voor minder gefortuneerden of knutselaars is zelf telescopen maken, zelf lenzen en spiegels slijpen een oplossing. Daarvoor bestaan werkgroepen van de Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde (de NVWS). De NVWS is, net als de Volkssterrenwachten en de Vereniging voor Ruimtevaart, aangesloten bij de Koepel die bouwtekeningen, glasplaten, slijppoeders en andere materialen levert. Plus een adres, waar het geslepen glas een spiegelend laagje aluminium krijgt. Er zijn meer werkgroepen van specialisten, onder andere voor het waarnemen van de zon; van maan en planeten; van planetoïden; van sterbedekkingen; van sterren met fluctuerende helderheid en van meteoren. Helaas heeft de stichting De Koepel financiële zorgen, want de subsidie van ƒ 400.000,- is ingetrokken. Maar dat heeft geen invloed op het enthousiasme en de bereidheid om genteresseerden alles te vertellen over hun hobby.