Metselen aan de basisvorming

In het beroepsonderwijs zijn de meningen over de basisvorming verdeeld. Een tweede vreemde taal? ""Onze leerlingen hebben al moeite met hun moedertaal.''

Twee op de tien scholen voor Individueel Voorbereidend Beroepsonderwijs (IVBO) zijn in augustus nog niet klaar om de basisvorming komend schooljaar in te voeren. Dit deel van de scholen voor leerlingen die niet kunnen meekomen in het reguliere beroepsonderwijs, kan of wil de basisvorming niet beschouwen als waardevolle vernieuwing van hun onderwijs. Tot deze conclusie komt de onderwijsinspectie in een rapport dat vorig week naar de Kamer is gestuurd.

Er zijn 315 scholen met een "I'-afdeling en zes onafhankelijke IVBO's, met totaal 55.335 leerlingen. Verder 625 VBO-scholen, waarvan 388 zelfstandig, met 164.015 leerlingen. Het IVBO kampt met extra problemen bij de invoering van de basisvorming: er zijn te weinig leermiddelen voor dit schooltype en er zijn onvoldoende mogelijkheden voor bijscholing van leraren. Bovendien voorzien de scholen problemen met de vrijstellingsregeling; niet alleen mag elke IVBO-school één van de vijftien vakken van de basisvorming achterwege laten, ook vrijstelling per leerling is mogelijk, wat tot een organisatorisch ramp kan leiden.

""Wij zijn absoluut niet klaar om volgend schooljaar de basisvorming op de "I-afdeling' in te voeren'', zegt directeur J.T. Holtackers van de 316 leerlingen tellende Utrechtse land- en tuinbouwschool voor individueel en regulier voorbereidend beroepsonderwijs. ""We zullen toch beginnen per 1 augustus, ja, het is tenslotte verplicht.'' Déze directeur ziet de basisvorming overigens wel als ""waardevolle vernieuwing''. ""Alles wat nieuw is, is verfrissend.''

Vrijstellingen

Voor de VBO-afdeling van de agrarische school ligt de nieuwe lessentabel al klaar, voor het IVBO is er nog niets. Holtackers: ""We hebben gewacht op het advies van het platform voor individueel beroepsonderwijs (een organisatie van ondermeer het individueel landbouw onderwijs en de landelijke verzorginsinstellingen, red.). Maar dat advies, over de lessentabel en de vrijstellingen, is er nog steeds niet. Nu gaan we zelf maar eens kijken hoe we de basisvorming in het "I-onderwijs' kunnen invoeren.''

Een tweede vreemde taal, zoals de basisvorming voorschrijft, is volgens Holtackers niet haalbaar op het IVBO. ""Onze leerlingen hebben al moeite met hun moedertaal.'' De directeur wil er bovendien voor zorgen dat hij niet hoeft in te leveren op de praktische vakken. ""De verhouding theorie en praktijk is nu zestig tegen veertig procent, en dat willen we zo houden.''

De Nijmeegse Jonkerboschschool voor "individualiserend voorbereidend technisch onderwijs' is verder gevorderd met de voorbereidingen voor de basisvorming. Twee jaar geleden werd een speciale projectgroep ingesteld en de lessentabel is inmiddels klaar. Er zijn drie nieuwe vakken bijgekomen: verzorging, economie en een extra vreemde taal voor de leerlingen die dat willen. De basisvorming wordt uitgesmeerd over vier jaar. ""Maar dan nog zullen onze leerlingen de kerndoelen niet voor honderd procent halen'', voorspelt adjunct-directeur P. van der Vight.

De Jonkerboschschool - in de jaren dertig opgericht door de Broeders van de Liefde als ambachtsschool voor moeilijk lerende kinderen - was aanvankelijk fel gekant tegen de basisvorming. ""De plannen voorspelden een confectiepak voor alle scholen, dat geen recht deed aan onze leerlingen die toch al moeite hebben met theoretische vakken'', aldus Van der Vight. ""Pas vorig jaar bleek dat er uitzonderingen kwamen voor het IVBO, zoals de vrijstelling voor één vak.''

Cosmetische verandering

Ook de Jonkerboschschool is nog niet helemaal klaar voor de basisvorming, want met een lessentabel alleen ben je er niet, meent Van der Vight. ""Ook de manier van lesgeven moet veranderen, anders zou de basisvorming niet meer dan een cosmetische verandering betekenen. Leerlingen moeten voortaan leren door doen, dat vereist een andere didactische benadering en daar is bijscholing voor nodig. Maar hoe doe je dat, zonder extra middelen?''

Ook voor het reguliere voorbereidend beroepsonderwijs (VBO, tot dit schooljaar nog "lager beroepsonderwijs', LBO) betekent de basisvorming een ingrijpende verandering. Er komen meer theoretische vakken, wat ten koste gaat van praktijkvakken. Zo moeten voortaan twee vreemde talen gegeven worden. Tot nu toe was alleen Engels verplicht. Geschiedenis was vaak geen apart vak, net als economie en verzorging.

Bovendien mogen leerlingen voortaan niet langer dan vijf jaar op een VBO-school zitten, ze kunnen dus maar één keer doubleren. ""Een vervelende maatregel'', vindt P.J. van Noorden, adjunct-directeur van de Amsterdamse VBO-MAVO- scholengemeenschap Westelijke Tuinsteden. ""Veel van onze leerlingen zijn buitenlands en hebben taalproblemen, zodat ze wat langer over hun opleiding doen. Voortaan moeten we ze na vijf jaar van school sturen.''

De basisvorming vindt Van Noorden op zich ""een goed idee''. ""Mits er in de afsluitende toetsen voldoende niveau-verschil zit. Je kunt hun voor wiskunde niet dezelfde eisen stellen als aan gymnasiasten.''

De leerlingen van de algemeen technische school in Apeldoorn krijgen voortaan twaalf theoretische vakken, vier meer dan nu. ""Een ingrijpende verandering'', zegt directeur G.J. Krosenbrink. ''En het is de vraag of het past bij onze leerlingen, die toch gewend zijn om met hun handjes te werken.'' Het is volgens hem maar afwachten of de basisvorming aanslaat in het beroepsonderwijs. ""We zullen de basisvorming moeten ervaren. We hopen dat het meer leerlingen trekt naar het beroepsonderwijs, want daar hebben we wel behoefte aan. Op onze school is het leerlingental de afgelopen zeven jaar fors teruggelopen.'' Dat cijfer spreekt voor zichzelf: het aantal leerlingen daalde van 720 naar 360.