In de Hollandse Biesbosch doorsnijden electriciteitsmasten de vergezichten; Een idylle van knobbelzwanen en nijlganzen verstoord

Wintervaar- en vogelkijktochten worden gehouden op 27 en 28 februari, op 6, 13, 20, en 27 maart, en op 3 april, 13-16u. Inl 078-211311. Vertrek vanaf het Bezoekerscentrum De Hollandse Biesbosch, Baanhoekweg 53, Dordrecht.

''Mensen met gehoorapparaten - ik kijk niemand aan! - moeten er rekening mee houden dat het geluid af en toe nogal hard is,'' waarschuwt de gids in het Bezoekerscentrum van de Hollandse Biesbosch. Hij houdt een dia-lezing over de geschiedenis van de Biesbosch. Even later schallen de Carmina Burana bij beelden van de watersnoodramp in 1953. We zien de Biesbosch in de Tweede Wereldoorlog, de Biesbosch na sluiting van het Haringvliet, beelden van de zalmvisserij, mandenbiezers, bevers en vogels. Heel veel vogels.

De Hollandse Biesbosch (niet te verwarren met de Brabantse Biesbosch) is sinds 1987 een Nationaal Park "in oprichting', en het is niet ondenkbaar dat het gebied dit jaar de officiële status van Nationaal Park zal verwerven. De Hollandse Biesbosch is een van de oudste natuurgebieden van Nederland. De Sint Elisabethsvloed veranderde in 1421 het polderland van de Groote Waard in een ondiepe binnenzee, waar bies, riet en wilgen wortel schoten. Door de eb- en vloedbeweging van het water ontstonden kreken waar zalmen in overvloed zwommen. Met de afsluiting van het Haringvliet in 1970, verdwenen de getijdenstromen en vormde zich een nieuw landschap. De rietgorzen verruigden en de biezen en grienden maakten plaats voor wilgenvloedbossen. De veranderingen in het landschap hebben de vogelstand geen kwaad gedaan. In het voorjaar en de zomer is het de tijd voor de weidevogels. Nu, in de winter, zijn in het gebied tientallen soorten eenden en ganzen te zien. Het Natuur- en Recreatieschap De Hollandse Biesbosch organiseert het hele jaar door wandel-, fiets- en vaartochten die speciaal voor vogelliefhebbers zeer de moeite waard zijn. Onder begeleiding van deskundige natuurgidsen zijn er in het weekend "wintervaartochten' te maken. De natuurliefhebber moet even met de tanden op elkaar tijdens de tocht naar het bezoekerscentrum. De weg leidt langs drie grote fabrieken die afval van onder andere ziekenhuizen verwerken.

Hoewel de rivieren die uitmonden in de Biesbosch - de Merwede, de Waal en de Maas - tegenwoordig aanzienlijk minder vervuild zijn dan vijftien jaar geleden, is het onderwaterslib van het natuurgebied onherstelbaar vervuild door de jarenlange afvallozingen. Er huizen nog enkele resistente vissen. Daar mag op worden gevist, maar een folder raadt de consumptie van gevangen waar ernstig af "vanwege het niet echt schone water en de vervuilde onderwaterbodem'. De bevers die hier enkele jaren geleden werden uitgezet hebben het loodje gelegd. Alleen in de kunstbeverburcht bij het bezoekerscentrum tuurt nog een weemoedig paar over de golven uit. Het water staat hoog. In één stormachtige regennacht is het peil zo ver gestegen dat de deelnemers aan de drie uur durende vaartocht met geleende kaplaarzen glibberend via de loopplank ónder water aan boord moeten gaan. De boot vaart langs picknick-tafels die nog net met het blad boven het water uitsteken. De wilgen staan tot hun middel in de rivier en proberen hun zilveren katjes droog te houden. Langszij zwemt een beverrat. Zijn oranjegele tanden zijn net zichtbaar boven het water. Op het drassige vasteland zien we de witte kontjes van wegvluchtende reeën. Het ziet er idyllisch uit, maar aan de horizon stoten de fabrieksschoorstenen onverstoorbaar hun rook uit.

Reusachtige electriciteitsmasten doorsnijden de vergezichten. En onder de mooie dijken in het landschap blijken afvalhopen te liggen. De mythe van de Biesbosch als één van de mooiste natuurgebieden van Nederland wordt verstoord door de overal zichtbaar aanwezige industrie. Onderwijl trotseren boven aan dek die-hards met kijkers en camera's regen en wind. Ondanks alles is het voor vogelliefhebbers nog steeds de moeite waard de Biesbosch in te trekken. Drie natuurgidsen van het natuurschap Hollandse Biesbosch attenderen op bijzondere vogels: “Kijk, daar vliegen een paar kuiffies, en daar gaan twee kollen.” Kuifeenden en kolganzen trekken voorbij. In de volgende uren zullen we de grote zaagbek, en talloze eider-, slob-, berg- en tafeleenden, grauwe ganzen en de prachtige nijlgans zien. Futen, wintertalingen, vlaamse gaaien, knobbelzwanen en aalscholvers wisselen elkaar af. Er cirkelen buizerds, en we zien zelfs een havik. Met de vogels is het dus wel in orde. Het Natuur- en Recreatieschap De Hollandse Biesbosch doet er veel aan om het landschap met al wat daar leeft in stand te houden. Achter op de overzichtskaart van het gebied die het Recreatieschap uitgeeft staat de opwekkende tekst "De Biesbosch natuurlijk schoon: afvalzak op de sluis... of mee naar huis'. Het zou een schone zaak zijn wanneer ook de fabrieken hun afvalzak mee naar huis namen in plaats van hun troep te lozen in de rivieren die uitmonden in een van de oudste en mooiste natuurgebieden van ons land.