Doelsaldo blijft Achilles-hiel voor Oranje

UTRECHT, 25 FEBR. Het grasveld van Nieuw Galgenwaard is niet het grasveld van Wembley. Zo geknipt en gekoesterd als het gazon in Londen zal de speelweide in Utrecht nooit worden. Misschien ligt daar het verschil tussen de 4-0 overwinning die de Engelsen medio november op de Turken behaalden en de 3-1 zege die de Nederlanders gisteren op nagenoeg dezelfde elf Turken boekten. Misschien. Zeker is dat het Oranje-elftal in Utrecht niet tot het verwachte spel kwam en daardoor niet tot de met het oog op de kwalificatie voor het wereldkampioenschap noodzakelijke hoge score.

Excuses aan de hand van taktische analyses worden gepaard aan grenzeloos positivisme wanneer betrokkenen worden geconfronteerd met kritische vragen. Als het niet aan de onverwacht hoge kwaliteit en inzet van de tegenstander ligt, ligt de oorzaak van de teleurstellende prestatie wel bij de omstandigheden. Goed, het veld was nauwelijks bespeelbaar en de vorm en lichamelijke conditie van enkele spelbepalende spelers beneden de verwachtingen. Maar die verontschuldigende factoren kunnen niet wegnemen dat het Nederlands elftal onsamenhangend, gewoon zwak speelde.

Bij dergelijke wedstrijden komen aspecten als het verfrissende debuut van Marc Overmars en Johan de Kock en de twee treffers van Rob Witschge gemakkelijk bovendrijven. Niets ten nadele van het drietal, want zonder de inzet van de 19-jarige Ajacied, de 28-jarige Utrechter en de 26-jarige Feyenoorder zou het Nederlands elftal gisteren misschien niet eens zo ver zijn gekomen.

Maar dat deze spelers de toon zetten en niet de gelouterde spelers, moet de bondscoach en de bewogen voetbalsupporter te denken geven. Deelname aan het wereldkampioenschap over anderhalf jaar is na de overwinning op Turkije nog niet verkeken, maar als het spelpeil zo ver daalt als gisteren moet met enige scepsis worden uitgekeken naar de cruciale duels met Engeland (in april en oktober), Noorwegen (juni) en Polen (als laatste in november).

Bondscoach Advocaat - wie gunt hem niet de kwalificatie? - kan zich uitputten in verklaringen van het kaliber “als je offensief wilt spelen en het lukt niet dan kom je in de problemem als je slechts met twee verdedigers speelt”, een feit is dat zijn elftal niet slaagt in de opzet. Dat de combinaties niet lukken, dat de lijnen niet lopen, dat de balcirculatie verstoord wordt door de het bevroren knollenveld. Met andere woorden: de spelers falen.

En zo is voor iedere betrokkene een verklaring te vinden. Gullit, die op het zware veld snel kracht verliest, Wouters die na zijn knie-operatie nog te weinig wedstrijdritme blijkt te hebben, Koeman die weer eens met een andere verdediging om zich heen moet spelen, Bergkamp die te veel last van zijn enkelblessure ondervindt en tot overmaat van ramp in de tweede helft zijn kwetsbare enkel verzwikt en Van Vossen die ook al geen wedstrijdritme heeft en nu steeds meer gaat beseffen dat roem vergankelijk is.

Op Van Vossen en Wouters (“het gas was op”) na mochten allen tot het einde blijven doorspelen. Zelfs Bergkamp, die zoals hij zei om vervanging had gevraagd. Maar Advocaat meende dat van de Ajacied alleen door zijn reputatie veel dreiging uitgaat en dat hij mede daarom niet in aanmerking kwam voor vervanging. “Wouters had de kennelijk het recht van de oudste”, meende de sukkelende toekomstige Interista, “om te worden vervangen.” Nuchter en realistisch als hij is zocht hij niet naar excuses. “Een slecht veld ja. Dat vergt meer concentratie. Maar daar hebben de Turken ook last van. Dat zijn ook technische spelers.”

De voetbalnatie met de meest begeerde talenten heeft kennelijk niet voldoende talent om als eenheid een voetbalnatie als Turkije zonder problemen onder de duim te houden. Zonder Van Basten en Rijkaard is Oranje dus aanzienlijk minder waard. Daarnaast verdient de coach van Turkije, de Duitser Piontek, een compliment de Nederlanders te bestrijden met hun eigen wapens. Hij liet zijn elftal niet door Oranje het spel opdringen, maar trad Nederland met tweeëneenhalve spits tegemoet. Met als gevolg dat middenvelder Wouters zich tegen zijn zin en zijn capaciteiten in èn in weerwil van het plan van Advocaat als rechterverdediger moest verweren.

Advocaat probeerde dat probleem in de tweede helft op te lossen door de veel te gretige, en daardoor onpeilbare spits Van Vossen te vervangen door de verdediger De Boer. Het resulteerde in ouderwetse opstelling, vier-drie-drie. De bondscoach slaagde enigszins in zijn opzet, omdat Witschge scoorde, maar daarmee is bijna alles gezegd.

Piontek liet niet na zijn betrokkenheid met de Turkse mentaliteit te tonen en kritiseerde zowel het eerste als het tweede doelpunt van de Nederlanders. Bij de eerste zou Jonk, die doelpuntenmaker Overmars bediende, na een fantastische diagonale pass van Wouters buitenspel hebben gestaan. Bij de tweede van Witschge, zou de Feyenoorder zijn tegenstander Recep hebben geduwd alvorens met een gestifte bal te scoren. Maar dat is het lot van Turkije als een kleine natie, probeerde Piontek.

Piontek sprak met geen woord over de strafschop (benut door Feyyaz) die zijn spits Hakan versierde door zich te laten vallen toen De Kock hem iets te innig omhelsde. Het enige foutje, noemde Advocaat de manoeuvre van De Kock. Aan de andere kant was het een van de vele fouten van de Spaanse scheidsrechter Martin Navarete, een man die regelmatig zijn voorkeur voor Oranje liet gelden.

De onbevangen wijze waarop menig Turk de Nederlanders tegemoet trad, was soms aangrijpend. Niet alleen Hakan, die door de snelle De Kock aardig in bedwang werd gehouden, maar vooral Tugay liet zien met een bal om te kunnen gaan. De Turken hadden meer verdiend. Met een beetje meer geluk hadden ze het Nederlands elftal een puntje afhandig gemaakt. Maar zo werkt het niet in de sport. Nederland blijft daardoor in de race. Volgende maand wacht San Marino (zonder de geschorste Koeman die zijn tweede gele kaart opliep). Weer een kans voor de gevierde Nederlanders te bewijzen dat zij kunnen voetballen en scoren, en dat zij over twee jaar op het wereldkampioenschap thuis horen. Het zal in Utrecht vast en zeker weer net zo sfeervol zijn als gisteren. Carnavalsklanken en klompendansmuziek. Alsof het nationale belang van schaatsen in het geding is. Hoe verzinnen ze het! Zo kunnen voetballers toch niet aantonen dat hun geliefde spel kunst kan zijn.