Muziektheater voor jongeren over de Eerste Wereldoorlog

Voorstelling: De bom en de generaal door Teater 42 (Turnhout), vanaf 7 jaar. Tekst naar Umberto Eco: Herwig de Weerdt. Regie en spel: Rudy Meuws. Gezien: 14/2, Stadsschouwburg, Utrecht. Voorstelling: Guillaume Thomas; de leugenaar door Speeltheater Gent, vanaf 12 jaar. Tekst naar Jean Cocteau en regie: Paul Carpentier. Spelers: Christine Bosmans, Johan Derijcke e.a. Gezien: 7/2, Brakke Grond, Amsterdam.

De tijden dat kinderen in het theater werd voorgehouden hoeveel er mis is met de maatschappij liggen ver achter ons. Gezien belangwekkende recente produkties - Kinderjaren bij Huis aan de Amstel, De jeugd van Hitler bij Wederzijds, De zomer van Aviya bij Artemis en Hendrik de Vijfde bij Het Gevolg - onttrekt het thema oorlog zich aan modes en stromingen. Uit Vlaanderen zijn twee voorstellingen afkomstig die opnieuw het oorlogsgeweld aan de orde stellen.

De bom en de generaal is gebaseerd op het gelijknamige prentenboek van Umberto Eco. Een generaal spaart atoombommen op zijn zolder, met de bedoeling daar een totale "prachtoorlog" mee te beginnen. De atomen zelf zijn vredelievend en kruipen stiekem uit hun omhulsels, zodat er op het moment suprême niets meer te ontploffen valt. Eco's zweverige verhaaltje komt niet verder dan het gebabbel van een volwassene die het leven uitlegt voor de 'lieve kleinen'. Bewerker Herwig de Weerdt gaat nog verder op de hurken met talloze uitbreidingen in de sfeer van snot, oorsmeer, poep en pies. "De kleinste hondjes leggen de grootste strontjes" geeft het niveau van de tekst aardig weer. Rudy Meuws heeft als verteller de mogelijkheden van stem, mimiek en timing zeker in huis, maar met het aangereikte materiaal komt hij niet veel verder dan schaamteloos op het publiek spelen. Jammer van het ingenieuze decor, dat van een zolder vol glimmend keukengerei (het oorlogstuig) wordt omgetoverd in een bommenwerper en nog later in een caroussel op de vredeskermis.

Van een heel andere allure is Guillaume Thomas; de leugenaar dat zijn oorsprong vindt in Jean Cocteau's autobiografisch getinte roman Thomas l'imposteur (1922). Onder leiding van Paul Carpentier maakte Speeltheater Gent er een indrukwekkend stuk muziektheater voor jongeren van. Wanneer de Eerste Wereldoorlog uitbreekt, is de zestienjarige Guillaume Thomas diep teleurgesteld dat hij nog te jong is om naar het front te gaan. Door zich uit te geven voor de neef van een beroemde generaal lukt hem dat alsnog. Hij hangt met overgave de held uit en sterft. In zijn kielzog zijn verschillende figuren uit de Parijse society in de weer hun eigen ambities na te jagen. De hoofdredacteur is op zoek naar een pakkend verhaal, de dokter naar gewonden - "ik maak van twee halve weer één hele" - en de adellijke dame naar aanzien en een verzetje. "Oorlogstoeristen" worden ze ergens genoemd. Terzijde doet een verfomfaaide soldaat zwijgend en eenzaam zijn plicht. Hij slaat op de trommel, hijst zich in uniform, schrijft brieven naar huis en blaast met een ijle 'Last Post' op zijn speelgoedtrompetje het verhaal uit.

In korte scènes reiken de acteurs afwisselend een stukje van de geschiedenis aan. Doordat ze eerder over hun personage vertellen dan dat ze het spelen blijft de toon vrij afstandelijk. De emoties liggen in de ritmische, zuiver en strak gebrachte spreekgezangen, waarmee de groep de waanzinnige gebeurtenissen becommentarieert.