Maastrichtse bedreiging van Dresden

Welk verband bestaat er tussen Dresden, Maastricht en de beroemde Venetiaanse schilder Canaletto?

Een Maastrichts telefoonconcern wil, gebruikmakend van de Europese binnenmarkt, in het door Canaletto vereeuwigde silhouet van het historische stadslandschap van Dresden een industrieel torengebouw neerzetten. Uiteraard is het in de eerste plaats de vraag wat de regering en de bevolking in Dresden en het werkgelegenheid scheppende Nederlandse bedrijf daarvan vinden. Toch verdient dit voornemen niet alleen de aandacht van de publieke opinie ter plaatse.

Het initiatief van het Nederlandse bedrijf Tadicom zou tot gevolg kunnen hebben dat de inwoners van de weer opbloeiende cultuurstad Dresden een beeld van Maastricht krijgen dat alleen door de technische hoogstandjes van de telefoonindustrie wordt bepaald. Dat zou erg jammer zijn. Ten tijde van de Franken en de Karolingers, toen Dresden nog een onbeduidend dorp was, nam Maastricht in West-Europa reeds een cultureel en wetenschappelijk vooraanstaande plaats in. Zelfs de Duitse Orde had er een belangrijk bolwerk. Ook vandaag de dag is het stadsbestuur van Maastricht erin geslaagd de historische stadskern en het door de Maas omsloten silhouet te bewaren. Aan de rand van de stad zijn op aanvaardbare wijze moderne industrievestigingen gekomen, naast administratieve gebouwen en congresfaciliteiten, alles zonder het stadsbeeld te verstoren. Tevens is Maastricht het symbool geworden van de hoop op politieke eenwording van Europa, omdat het verdrag er is besproken en ondertekend. De werkingssfeer van dat verdrag reikt tot in Dresden.

Nog lang zal Dresden een gruwelijke herinnering aan de bombardementen van de Tweede Wereldoorlog blijven. De Duitse bommenterreur op Coventry werd met de vuurstorm in Dresden beantwoord. Deze apocalyptische slag liet slechts brokstukken van de historische structuur van de stad over. Kilometers lang veegde de vernieling organisch gegroeide stadswijken weg. Na de oorlog werden de gaten weliswaar met de voor die tijd typische woonblokken opgevuld, maar de culturele breuk kon niet geheeld worden. Anders ging het in de buurt van de Elbe, waar reeds in de eerste jaren na de oorlog belangrijke historische wederopbouwwerkzaamheden werden verricht. Langs de Elbe bleef een ontwikkelingsvatbare architectonische grondstructuur bestaan, die nog waardevolle plaats biedt voor verdere cultuurgebouwen en die een bijzondere bescherming verdient.

De Venetiaanse schilder Canaletto woonde vele jaren in Dresden, voor hij in Warschau ging sterven. Van hem werd gezegd dat, mocht Venetië op een kwade dag in het niet verzinken, de wereld nog steeds de schilderijen van Canaletto en daardoor ook het beeld van Venetië zou bewaren. Met Venetië is dat niet gebeurd, wel met Dresden. De oude pracht van de stad aan de Elbe is alleen nog op schilderijen echt bewaard gebleven. Gelukkig maar, want deze schilderijen zullen het mogelijk maken het oude beeld van de stad ook in het nieuwe te verwerken. Zo zal bijvoorbeeld de in de Tweede Wereldoorlog verwoeste Onze-Lieve-Vrouwkerk weer worden opgebouwd om het silhouet van Dresden weer te vervolledigen. Langs de rivier, waar de vuurzee niet alles heeft kunnen wegbranden, herinnert het unieke stadssilhouet nog aan de scheppingskracht van Canaletto. Realiteit en beeld zijn hier nog niet uit elkaar gescheurd en kunnen nog een harmonie vormen.

Dit unieke panorama in Midden-Europa mag niet door Maastricht en de firma Tadicom verknald worden. Voor haar zeker nuttige en noodzakelijke industrievestigingen moet de stad elders een plaats vinden; beschermenswaardige gebieden moeten metterdaad worden beschermd. Stellig heeft het door het recente verleden ook economisch getroffen Dresden behoefte aan extra werkgelegenheid en meer materiële welvaart. Maar ook een verantwoorde ontwikkeling van haar cultuurerfgoed is een kapitaal dat de stad welvaart brengen kan. Een cultureel en economisch bloeiend Dresden moet zijn onbelemmerde uitstraling behouden.

Een in Saksen geboren Europeaan, die aan de onderhandelingen voor het verdrag van Maastricht heeft meegewerkt en wiens voorvaderen als postmeester van de koning van Saksen en Polen werkzaam waren, doet een dringend beroep op de burgers van Nederland en van Dresden om het beeld uit het verleden niet te verknoeien. Canaletto heeft het ware beeld van Europese steden als Venetië, Dresden en Warschau vastgelegd. De laatste twee daarvan hebben hun poorten nu opnieuw geopend voor de bewoners van West-Europa. De kansen van het verdrag van Maastricht zullen ook afhangen van de bedoelingen waarmee wij die weer geopende poorten binnengaan en van de wijze waarop wij die steden hun vroegere glans teruggeven.