Veel macht voor gevangenen in verouderde gevangenissen; Linkse kopstukken ontsnapt

De Turkse regering wil haast maken met de modernisering van de sterk verouderde gevangenissen na een reeks spectaculaire ontsnappingen. Inmiddels is 78 miljoen dollar aangevraagd bij een Europees fonds voor de modernisering van de strafinrichtingen, die overigens beduidend minder vol zitten dan in de jaren na de militaire staatsgreep in 1980.

ANKARA, 23 FEBR. Turkse veiligheidsdiensten vrezen nieuwe terreuraanslagen uit links-radicale hoek sinds vorige week 25 politieke gevangenen uit zwaar bewaakte strafinrichtingen in Nevsehir, Centraal-Turkije, en Bayrampasa in Istanbul zijn ontvlucht. Het gaat om nogal wat kopstukken van ondergrondse organisaties als Dev-Sol (revolutionair-links), TIKKO (de Turkse arbeiders- en boerenbeweging), TDKP (De Turkse revolutionaire communistische partij) en de PKK (de Koerdische Arbeiderspartij). De eerste drie organisaties zijn verantwoordelijk voor terreuraanslagen in de steden, terwijl de PKK een guerrillastrijd voert in het Koerdische zuidoosten van het land.

Bovendien hebben de ontsnappingen er weer eens de nadruk op gelegd dat politieke gevangenen in Turkije veel macht bezitten binnen de strafinrichtingen en dat bewakers, zowel binnen als buiten de huizen van bewaring, onder druk worden gezet om die situatie in stand te houden. Zo duurde het een dag voordat de gevangenisautoriteiten in Nevsehir konden vaststellen dat inderdaad achttien mannen via een ruim dertig meter lange tunnel waren verdwenen. De 249 achtergebleven gevangen - van wie er 201 zijn veroordeeld wegens of beschuldigd van terreuracties - wisten een zeventig man sterke politiemacht al die tijd buiten hun cellen te houden.

Twaalf gevangenen in de Bayrampasa-gevangenis in Istanbul liepen vrijdagavond gewoon in bewakersuniformen de poort uit. Een lid van de militaire politie kreeg uiteindelijk twijfel over hun haast om de servicebus te bereiken en sloeg alarm. Vijf konden weer worden ingerekend; de andere zeven zijn nog steeds voortvluchtig.

De Turkse regering wil nu dan ook haast maken met de al geruime tijd op stapel staande hervormingen, die de sterk verouderde Turkse strafinrichtingen op Europees en Amerikaans niveau moeten tillen. Onderdeel van de hervormingen is het plan om elektronische bewakingsapparatuur en een gesloten televisiecircuit aan te leggen om zo ten minste te voorkomen dat gevangenen wekenlang ongestoord aan een tunnel kunnen graven. Bovendien krijgen gaat het systeem van slaapzalen op de helling.

Gesproken wordt over de inrichting van cellen waarin drie tot vier personen worden ondergebracht om zo te voorkomen dat tientallen politieke gevangenen zich aaneensluiten, hun eigen regels stellen en bewakers verhinderen cellenblokken te doorzoeken. Het feit dat leden van eenzelfde organisatie zich in een gevangenis "hergroeperen', zou er de oorzaak van zijn dat er communes ontstaan en dat de huizen van bewaring als "partijscholen' functioneren. Dat zou vooral gelden voor de zwaar bewaakte strafinrichting in het Koerdische Diyarbakir, waar nogal wat leden en sympathisanten van de PKK zitten opgesloten. PKK-leiders beweren zelfs dat, als de behandeling in de gevangenis van Diyarbakir niet zo slecht was, de actieve aanhang van de separatistische organisatie nu beduidend minder zou zijn geweest. Martelingen, repressie en onmenselijke behandeling leiden tot eensgezindheid in het verzet tegen de Turkse machthebbers.

Eerder deze maand kwam het opnieuw tot ongeregeldheden in deze strafinrichting. Tweehonderdzestig gevangenen zijn sinds 8 februari in hongerstaking. Aangenomen wordt dat die actie zich niet alleen maar richt tegen de slechte omstandigheden. De PKK, die hier hecht is georganiseerd, zou de actie tevens gebruiken als middel om internationale aandacht op zich te vestigen na de zware verliezen in de afgelopen maanden, zowel in Noord-Irak als in gevechten met de Turkse troepen in Zuidoost-Turkije.

De discussie over de hervorming van het gevangeniswezen raakte ruim een jaar geleden in het slop, nadat de regering-Demirel de strafinrichting in de noordelijke stad Eskisehir sloot, kort nadat deze was geopend. Hierin zaten gevangenen die wegens terreur- en separatistische activiteiten waren veroordeeld en voor het eerst in eenpersoonscellen waren opgesloten. De ondeugdelijke bouw van de strafinrichting leidde echter tot scherpe kritiek van vooral organisaties voor de rechten van de mens, die uiteindelijk wisten te bereiken dat er geen verdere pogingen zouden worden ondernomen in Turkije om politieke gevangenen alleen in een cel op te sluiten.

Het besluit werd algemeen gezien als een eerste signaal dat de regering-Demirel haar verkiezingsbelofte om van Turkije een Westerse democratie te maken, inderdaad gestalte wilde geven. Conservatieven zagen het echter vooral als een knieval voor de gevangenen, die door middel van een hongerstaking eveneens hadden gepleit voor opsluiting met meer mensen in een cel.