Shell en de kunst van het Japans boekhouden

ROTTERDAM, 23 FEBR. Voor eenmaal gehoorzaamde de wereld niet aan de Koninklijke/ Shell Groep. "Een deuk in de onoverwinnelijkheid van Shell' kopten gisteren de eerste berichten over het Japanse valutadebâcle waarmee Shell zit opgescheept. Het Japanse Showa Shell - voor 50 procent in handen van de Koninklijke/ Shell Groep - maakte dit weekeinde bekend het enorme bedrag van ruim 1 miljard dollar te hebben verloren aan valutaspeculaties. Voor lokale oliemaatschappijen zoals Showa is het niet meer dan gebruikelijk dat zij zich indekken in de dollarmarkt. Bij Showa overschreden de verantwoordelijke funktionarissen echter de normale dekkingsbehoeften, en belandden zo in pure speculatie.

Het Japanse ministerie van internationale handel en industrie (Miti) heeft inmiddels voor alle zekerheid ook aan andere Japanse oliemaatschappijen gevraagd hoe het er daar eigenlijk aan toegaat op de treasury-afdeling. Omdat veel van de contracten door Showa al in 1989 werden aangegaan, rijst bovendien de kritiek dat de termijnverplichtingen te lang zijn verstopt in de jaarrekening. Volgens Japanse boekhoudkundige normen blijven ongerealiseerde verliezen onzichtbaar. Zolang de verplichtingen van de termijncontracten niet werden uitgeoefend, hoefde het verlies daarom niet te worden genomen, maar bleef jarenlang als een zwaard van Damocles boven Showa Shell hangen. Dat men dat op de hoofdkantoren in Den Haag en Londen lange tijd niet wist, is volgens sommige waarnemers wellicht de verklaring voor het feit dat het verlies in december toch naar boven kwam. Sinds 1 januari van het vorige jaar jaar wordt de winst van Showa niet langer beschouwd als die van een deelneming, maar als die van een groepsmaatschappij. De veranderde boekhoudkundige status van Showa kan de ongerealiseerde verliezen boven water hebben gebracht. Daar tegenover staat dat Showa ook halverwege vorig jaar al op de nieuwe manier aan Shell rapporteerde.

Door de onzekerheid hoe het verlies van Showa nu exact in de boeken van Shell terecht komt, verloor het aandeel Shell gisteren maar twee dubbeltjes op 155,50 gulden. Pas donderdag, wanneer de Koninklijke/ Shell Groep de resultaten over 1992 bekend maakt, wordt de schade van Showa voor het imago van Shell echt zichtbaar.