Pi de Bruijn: zon, regen en kunst in hart nieuwe Rijksdag

AMSTERDAM, 23 FEBR. Bij zijn ontwerp voor de uitbreiding van de Rijksdag in Berlijn heeft de Nederlandse architect Pi de Bruyn zich bewust niet aan de opdracht gehouden. Anders dan door het Duitse parlement was voorgeschreven, heeft hij de nieuwe plenaire zaal niet in het historische gebouw geplaatst, maar ernaast, half verzonken in een vijf meter hoog "podium' dat het nieuwe voorplein van de Rijksdag moet vormen. Het heeft hem, ongetwijfeld tot woede van de concurrenten die zich wel aan de letter van de opdracht hebben gehouden, een plaats opgeleverd in de 'eerste prijsgroep'. Eerste prijzen, dat wil zeggen een bedrag van 120.000 D-mark en het verzoek het plan nader uit te werken, gingen eveneens naar de Engelsman Norman Foster en de Spanjaard Santiago Calatrava.

“Het Rijksdag-gebouw is juist een monument van de getormenteerde Duitse geschiedenis,” zegt De Bruijn (50), ontwerper van het nieuwe gebouw van de Tweede Kamer en de enige van de drie die een parlementsgebouw op zijn naam heeft staan. “Die geschiedenis is er ook aan af te zien. Die ontken je als je het gebouw van binnen uitholt - dat is onontkoombaar als je de plenaire zaal erin wilt onderbrengen - en het van buiten oppoetst alsof daar nooit iets gebeurd is. Ideologisch gezien is het een veel rijkere oplossing om dat verleden zichtbaar te houden en voor zichzelf te laten spreken.”

De Bruijn, een van de vier leden van de Architekten Cie. in Amsterdam, heeft zijn standpunt over historische diversiteit al eerder kunnen toelichten toen hij een Berlijnse delegatie rondleidde door de Tweede Kamer en over het Binnenhof, waar juist de sporen van vele eeuwen zichtbaar zijn.

Berlijn heeft twee prijsvragen gelijktijdig georganiseerd: een voor de aanpassing van de Rijksdag en een voor de stedebouwkundig opzet van de nieuwe parlementaire wijk eromheen, de Spreebogen. Deelname aan de stedebouwkundige prijsvraag voor Spreebogen was internationaal opengesteld; dat leverde ruim achthonderd inzendingen op. Voor de Rijksdag werden veertien coryfeeën uit binnen- en buitenland uitgenodigd; daarnaast konden Duitse architecten plannen insturen. Hierdoor kon de jury kiezen uit 89 plannen, alle van een cijfercode voorzien om de anonimiteit te waarborgen. De Bruijn: “Pas toen de jury zijn keuze had gemaakt bleken de drie eerste-prijswinnaars buitenlanders te zijn. Tot mijn verbazing heb ik daar tot nu toe in de Duitse media nog geen negatief commentaar over gehoord.” Wel is de winnaar van de prijsvraag voor Spreebogen - met het daaraan verbonden bedrag van 160.000 D-mark - een Duitser, Axel Schultes, wiens museum voor moderne kunst in Bonn onlangs werd geopend. Schultes was ook één van de elf winnaars van een derde prijs bij de Rijksdag-prijsvraag.

Pi de Bruijn brengt de nieuwe parlementszaal onder in het vijf meter hoge "podium', evenals de permanente opstelling van de tentoonstelling Frage an der Deutsche Geschichte die sinds jaren in de Rijksdag te zien was. De zaal krijgt daglicht via een strip in het dak boven het spreekgestoelte: “Net als in het gebouw van de Tweede Kamer is de focus op de Bühne. Ik wil een zaal met een zeker drama.” Een tunnel - of zoals De Bruijn zegt, “een parade” - verbindt de uitbreiding met het bestaande gebouw, waarin de fracties worden gehuisvest. Over de hele lengte van de Rijksdag en het nieuwe verhoogde plein plaatst hij een lang, recht 'wandgebouw' waarin onder andere het Praesidium, de Bundesrat en een aantal restaurants met uitzicht op de Spree worden ondergebracht.

Midden in de Rijksdag maakt hij een open patio. “Regen, zon, kunst, planten: de natuur wordt in het hart van het gebouw binnengehaald.” De Rijksdag, die nu één hoofdingang heeft, krijgt in zijn plan aan alle vier kanten een ingang. “Zo kan je het gebouw zo openbaar maken als je wilt, het is ook mogelijk om verschillende routes door het gebouw bij verschillende gelegenheden open te stellen.” Bouwkundig is de Rijksdag in prima staat: “Het is een kolos met muren van soms drie meter dik, dat voor de eeuwigheid gebouwd is.” Hoeveel zijn plan zou kosten om te bouwen, zegt De Bruijn niet te weten.

De Rijksdag is tussen 1883 en 1894 gebouwd naar een renaissancistisch ontwerp van Paul Wallot, die bij een prijsvraag uit 189 deelnemers is gekozen.

In 1916 werden boven de ingangen de woorden Dem Deutschen Volke geplaatst in van buitgemaakte kanonnen gegoten bronzen letters. Een belangrijke datum in de geschiedenis van het gebouw is de brand van 17 februari 1933, waaraan de naam van de Nederlander Marinus van der Lubbe verbonden is. Pas in 1954 is de glazen en stalen koepel, die bij de brand werd beschadigd, weggehaald. In 1960 is nogmaals een prijsvraag uitgeschreven, ditmaal voor het interieur. Het jaar daarop kwam de Berlijnse muur pal achter het gebouw te lopen.

Van de zomer valt de keuze voor één van de drie plannen voor de vernieuwde Rijksdag. De Bruijn twijfelt er niet aan dat de kostbare verhuizing van het parlement van Bonn naar Berlijn doorgaat.