Veelzijdige Amerikaanse pianist en improvisator geeft recital in Amsterdam; Jarrett kreunt alleen als het zo uitkomt

Keith Jarrett solo piano: 20/2 Concertgebouw, Amsterdam. De cd's met blokfluitiste Michala Petri zijn verschenen op BMG, alle andere genoemde platen op ECM.

AMSTERDAM, 20 FEBR. "Zonder gesnuif!' staat met vette letters onder de aankondiging van de nieuwste cd van de Amerikaanse pianist en improvisator Keith Jarrett, die vanavond een solo-recital geeft in het Amsterdamse Concertgebouw in de trant van zijn cd Vienna Concert. De opmerking, afkomstig uit het platentijdschrift Disk, slaat op Jarretts vertolking van 24 Preludes and Fugues Op. 87 van Sjostakowitsj en zegt dus niets over het concert dat hij in juli '91 in de Wiener Staatsoper gaf en dat op cd is verschenen als het Vienna Concert. Want daar werd wel degelijk gesnoven of beter gezegd: gekreund, en vooral hevig aan het eind van "Part I'.

Kreunen tijdens solo-concerten is Jarretts handelsmerk, al vele jaren lang. Op 24 oktober 1983 berichtte deze krant over een vorig optreden in ons land: “Nog maar koud zat hij achter de vleugel of het publiek van het goedgevulde Concertgebouw werd meegesleept door een verkenningstocht met onbekende bestemming, waarbij Jarrett naast de toetsen ook onverbiddelijk zijn eigen ziel beroerde, wat gepaard ging met diepe zuchten, gekweld gekreun en driftig stampvoeten.” Tijdens datzelfde concert demonstreerde Jarrett ook een parings-act met de piano.

Maar Jarrett kreunt niet langer onder alle condities. Doet hij het alleen wanneer het goed uitkomt? Of laat hij het na wanneer het niet te pas komt, volgens hemzelf of de smaak van anderen, een platenmaatschappij bijvoorbeeld? Want afgezien van Sjostakowitsj zijn ook andere platen waarop Jarrett klassiek werk uitvoert vrij van dit soort "ruis'. Op het globale gehoor dan, want het grondig checken van Jarretts verrichtingen vergt weken.

De muzikale wereld van Keith Jarrett is verbijsterend breed. Alleen al de twee boeken van J.S. Bachs Das Wohltemperierte Klavier, door Jarrett gespeeld op klavecimbel, vergen een uur of vijf. In uitvoeringen van anderen zijn deze Übungen een zware zit, bij Jarrett is dat niet anders. Een half uur mooi is vaak al prachtig genoeg. Voor het Duitse label ECM nam Jarrett ook Bachs Goldberg Variationen op. En hij speelt bij symfonieorkesten onder leiding van dirigenten als Ashkenazy, Davis en Gardiner.

Sinds enkele jaren is Jarrett verder actief als begeleider. Ook in deze rol laat hij het slaken van kreten achterwege, prettig voor blokfluitiste Michala Petri die met Jarrett eerst Händel sonates opnam en vervolgens een zestal van Bach. Het sjiekste project tot nu toe is de The Sun Bears Concerts, een doos met tien in Japan opgenomen platen. Van het Köln Concert waar het mee begon, zijn volgens insiders inmiddels meer dan 600.000 exemplaren verkocht.

Jarretts klassieke winkel is nog in opbouw, zijn tweede filiaal, die gezien het bovenstaande wel Romance & Finance mag heten, breidt zich gestadig uit, maar wat was nu eigenlijk Jarretts eerste nering? De business die jazz heet, just another word to make less money, volgens kenners. De in 1945 geboren Keith Jarrett zat al op zijn derde achter de piano, begon op zijn vijftiende te componeren, maar begon zijn carrière in de jazz. In 1965 speelde hij een paar maanden in de Jazz Messengers van Art Blakey en in de jaren 1966-1969 was hij lid van het commercieel succesvolle flower-power jazz kwartet van saxofonist Charles Lloyd, met wie hij zelfs in Rusland belandde.

Vervolgens speelde hij twee jaar toetsen in de eerste elektrische groepen van Miles Davis vóór ECM-goeroe Manfred Eicher hem terugvoerde naar de akoestische vleugel. Vanaf dat moment speelde Jarrett, naar eigen zeggen wars van commercie, muziek die, waarom wist niemand ooit duidelijk te verklaren, altijd veel aftrek vond. Met Classics & Co verbetert hij zijn naam en in zijn That damned Thing called Jazz-winkeltje verkoopt hij slijtvaste standards in triobezetting (een Tribute to Miles Davis staat op het punt van verschijnen).

Pas in zijn solo-concerten echter legt hij zijn allereigenste ei, volhardend, extatisch en ongebreideld. Voor iedereen die zich New van Age voelt, en met alle barensweeën waarmee zoiets gepaard kan gaan. Want scheppen gaat bij Jarrett van uhuhoehoehauhauh. Een snoepje voor het kuchende Concertgebouwpubliek is zaterdag niet nodig.