Elegant en helder toneelstuk over leven van Oscar Wilde

Voorstelling: Wilde about Oscar. Script en regie: Pieter C. Scholten. Spel: Pieter C. Scholten en Jos Verest. Decor: Lisa Lalieu. Video: Erik Lint. Gezien: 17/2 Amphitheater, Amsterdam. T/m 27/2 aldaar; daarna t/m 28/5 elders.

Oscar Wilde, de perfecte dandy, estheet en causeur, onderging een gedaanteverandering toen hij in 1895 in de gevangenis belandde. Had Oscar, verwend door het vroege succes, zich altijd hoog boven de lijdende mensheid verheven gevoeld, nu omarmde hij zijn leed als een nieuw en sterk geloof. "Lijden is het medium waardoor we bestaan, waardoor we ons bewust worden van het bestaande', schreef de gevangene aan Lord Alfred Douglas, zijn spilzieke jonge minnaar. En waarschuwend voegde hij er aan toe: "De opperste zonde is oppervlakkigheid. Alles wat je je realiseert is goed.'

Pieter C. Scholten maakte aan de hand van De Profundis, zoals Wildes brief uit de gevangenis heet, een koele tragikomedie, waarin de briefschrijver uitvoerig aan het woord gelaten wordt. Een interviewer bombardeert hem met vragen, over zijn liefdesleven, l'art pour l'art, zijn ijdelheid, de rechtszaak en zijn gevangenschap. Hij confronteert hem met scènes uit zijn leven en uit zijn toneelstukken, met personen en personages die op vijf monitoren tegelijk verschijnen. Oscar Wilde moet zijn zoontjes een sprookje vertellen en Lady Bracknell, de vinnige aristocrate uit The Importance of being Earnest, wuift hem met een waaier toe. Soms speelt de ondervrager zelf een personage, Salomé bijvoorbeeld, die, gewichtloos gedragen door een met pauweveren bestikte lap stof, een etherische dans opvoert. Aan dergelijke scènes is af te lezen dat Pieter C. Scholten enige voorstellingen met het Sushaku en Dormu Dance Theatre maakte voordat hij zich op eigen stukken over historische figuren begon toe te leggen.

Het decor, bestaande uit tafels die een open carré vormen, geeft exact aan welke stadia Oscar Wilde in zijn leven doorliep. Sierpoten en arts en craft-motieven symboliseren zijn succes, terwijl acht ranke zuiltjes aan de tralies van de gevangenis doen denken.

Hoewel die zuiltjes, geprojecteerd op het videoscherm, er angstaanjagend uitzien, vond ik de gevangenisscènes toch minder indrukwekkend. Voor de rol van de oudere Oscar Wilde is Jos Verest misschien domweg nog te jong. Overtuigender is hij als de spotzieke en overgecultiveerde jongere Oscar, een Britse Adriaan van Dis. In de gevangenisscènes zakt het vraag-en-antwoordspel ook een beetje in. Dat spel is pas echt spannend wanneer het om leven en dood gaat. De close-ups van de aanklager in de rechtszaal, die Wilde met steeds indiscretere vragen dwingt zijn "perversiteiten' op te biechten, behoren tot de mooiste videobeelden van deze voorstelling.

De interviewer raakt hoe langer hoe meer betrokken bij de ondervraagde en op het laatst danst hij een even agressieve als tedere paringsdans met hem. Choquerend wordt deze lichtelijk homo-erotisch getinte voorstelling trouwens nergens; op een enkele opname van een kloeke penis na blijft het allemaal uiterst beschaafd. Door haar samenwerking met de uit Vlaardingen afkomstige Pieter C. Scholten wil theaterwerkplaats en medeproducent Cosmic Illusion haar "zwarte' imago kennelijk enigszins corrigeren. Wilde about Oscar mag dan wel over minderheden gaan, het stuk heeft gelukkig niets met vormingstoneel te maken. Net als Oscar is Pieter C. Scholten in de eerste plaats een estheet. Dat de door Wilde zo dringend bepleite aandacht voor de lijdende mensheid daarbij wat op de achtergrond is geraakt doet al met al weinig af aan de kwaliteit van deze elegante en heldere toneeldocumentaire.