Drents verzet tegen ondergrondse opslag van gas; "De natuur dreigt onherstelbare schade op te lopen'

De Nederlandse Aardolie Maatschappij heeft plannen voor ondergrondse opslag van aardgas in het Drentse Norg. Natuur- en milieu-organisaties zijn falikant tegen. Ook de bevolking roert zich. B en W van Norg formuleerden deze week een voorlopig standpunt: "ja mits'.

NORG, 19 FEBR. “Wat dit gebied zo bijzonder en uitermate boeiend maakt, is het kleinschalige karakter, de verscheidenheid aan landschappen en de hoge cultuurhistorische waarde.” In het jongste nummer van "Natuurbehoud', kwartaalblad van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten, pakt opzichter R. Bennema geestdriftig uit over de streek waarmee hij nauw verbonden is: het esdorpenland rond Norg, noordwestelijk van Assen in de "kop' van Drenthe.

Van zorgen over de toekomst rept hij niet, maar die zijn er wel, nu de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in dezelfde regio, op 25 hectare grond bij het brinkdorp Langelo, een reeks installaties wil bouwen voor ondergrondse opslag van miljarden kubieke meters aardgas. Het plan, dat een investering van ongeveer een miljard gulden vergt, heeft onder bewoners en bij de natuur- en milieubeweging onrust en wrevel teweeg gebracht. Vooral Natuurmonumenten vreest het ergste als de NAM haar zin krijgt. “We zullen ons met hand en tand, zo nodig tot aan de Raad van State, tegen het plan verzetten”, kondigt regionaal inspecteur van Natuurmonumenten F.G. Blankenborg vastberaden aan. “Zo'n gasfabriek staat haaks op het beleid van rijk, provincie en gemeente, die hier juist de natuurwaarden tot ontwikkeling zouden brengen.”

Hoe de provincie over de kwestie denkt, is nog onduidelijk. “Gedeputeerde Staten hebben nog geen standpunt ingenomen”, meldt een voorlichter vanuit Assen. Het gemeentebestuur van Norg is een stap verder. Afgelopen woensdag kreeg de NAM van die kant een voorbode van groen licht op haar verzoek het gemeentelijke bestemmingsplan op de bewuste plek te wijzigen.

B en W bleken bereid de procedure voor een verandering in het plan te beginnen en spraken impliciet een "ja mits' over de plannen uit. Dat betekent dat ze aan het omstreden project willen mee werken als aan twee “zwaarwegende” voorwaarden wordt voldaan. De eerste restrictie luidt dat de regering, speciaal het ministerie van economische zaken, moet aangeven dat ondergrondse opslag van aardgas noodzakelijk is. De tweede behelst dat voor het college “onomstotelijk moet vaststaan dat Norg de meest in aanmerking komende locatie is”. “B en W”, aldus een toelichting van gemeentesecretaris H.R. Kastermans, “zijn daar namelijk nog onvoldoende van overtuigd.”

Een klein deel van het terrein bij Langelo (circa twee hectare) is al eigendom van de NAM, die er sinds 1984 gas wint. De 23 extra hectaren die ze wil verwerven om te zijner tijd aardgas in poreuze zandsteen te injecteren, zijn nu nog in handen van enkele boeren. De grond staat in het huidige bestemmingsplan te boek als agrarisch met mogelijkheden tot natuurontwikkeling. Dat wil zeggen dat de grond, meest grasland, uit produktie kan worden genomen om er natuurgebied van te maken, overeenkomstig het Natuurbeleidsplan van de regering. Kastermans erkent dat een geheel andere bestemming, zoals de NAM die wil, daarmee in strijd is. “Maar niet onder alle omstandigheden”, voegt hij eraan toe. “Het beleid kan veranderen als er zaken van groot maatschappelijk belang in het geding zijn.”

Voor de NAM staat dat laatste als een paal boven water, zoals uit diverse publikaties blijkt. Volgens de maatschappij, een samenwerkingsverband van Shell en Esso, is ondergrondse opslag onder meer noodzakelijk om winterse pieken in de vraag naar gas soepel te kunnen opvangen. Norg is als eerste locatie gekozen, omdat het bijna lege ondergrondse "veld' ter plaatse dichtbij het hoofdtransportnet van de Gasunie ligt en aan alle eisen van snelle levering voldoet.

Als de plannen doorgaan, komen er op het terrein tien putten, een gebouw met compressoren om het gas via die putten het reservoir in en uit te pompen, een gasbehandelingsstation en een veertig meter hoge affakkelinstallatie. Het hele complex zou in zijn omgeving worden ingepast krachtens een architectonisch concept onder de naam "Allee'. Die term houdt in dat de verschillende installaties achter elkaar in een vijftig meter brede strook komen te liggen, omringd door geboomte en struikgewas.

Maar een man als inspecteur Blankenborg van Natuurmonumenten heeft geen enkel vertrouwen in die opzet. “Het wordt hoe dan ook een industrieterrein en dat verdraagt zich in geen enkel opzicht met het bestaande, uiterst kwetsbare landschap. Volgens de plannen komt die gasfabriek precies op de overgang van een vochtig beekdal naar de hogere gronden met bosjes en vennen te liggen en juist daar dreigt de natuur onherstelbare schade op te lopen.”

Pal naast de plek die de NAM wil veroveren, heeft Natuurmonumenten enkele percelen in beheer, maar dat is niet de enige reden waarom deze organisatie de stormbal heeft gehesen. Het terrein maakt deel uit van de ecologische hoofdstructuur, het duurzame netwerk van natuurgebieden en half-natuurlijke terreinen dat Nederland moet overspannen. In dat kader is het de bedoeling om alleen al bij Norg en Roden 3.500 hectare boerenland (een derde van het totaal) een natuurlijke bestemming te geven. “Onlangs is er al grond voor reservaatvorming aangekocht”, aldus Blankenborg, “en dan komt opeens zo'n NAM dat zorgvuldig opgebouwde beleid verstoren.”

Als opslag van aardgas onontkoombaar zou zijn om de Nederlandse bevolking in strenge winters van koude voeten te vrijwaren, is sprake van een nationaal belang. Bij de keus van een locatie zou men daarom volgens Blankenborg ook op nationaal niveau alle belangen tegen elkaar dienen af te wegen. “Dan vervalt een kwetsbaar oord als Norg”, zegt hij, “en komen terreinen in aanmerking waar natuur en landschap minder onder zo'n ingreep te lijden hebben.” Waarop hij kosteloos een tip verstrekt: “Men doet er goed aan eens naar het gasveld op de Fries-Groningse grens te kijken.”

Inmiddels is zijn organisatie niet de enige die oppositie tegen de plannen voert. Ook de Drentse Milieuraad heeft een onvoorwaardelijk "nee' laten horen en op informatiebijeenkomsten van de NAM in Norg en Langelo staken gewone boeren en burgers hun bezwaren niet onder stoelen of banken. Straks komt de NAM ook in het naburige Steenbergen (gemeente Roden) vertellen wat ze van plan is. Een man die daar zeker van zijn aversie zal getuigen, is de historicus dr. H. van Zon, bewoner van de idyllische buurtschap en verknocht aan de natuur: “Ja, ook wij in Steenbergen zien die gasopslag met angst en beven tegemoet. Als zo'n industrieel complex er eenmaal staat, gebeurt er wat zo vaak gebeurt: dan dendert de machine door en wordt er nieuwe grond opgeëist. Dan kunnen we deze prachtige streek wel afschrijven.”