Vergeetkunde

Ik heb iets moeilijks uit te leggen. Het is net bedacht. Vlug, vlug, anders ben ik het kwijt. Het gaat over vergeten. Ik doe hier een voorstel voor een promotieonderzoek, nee, een leerstoel, nee, een wetenschap: de vergeetkunde.

Onderwijs is een strijd tegen het vergeten. Deze strijd is voorbij op het moment dat het onderwijs is afgelopen. Als de leerling examen heeft gedaan, is het voor de docent niet meer van belang wat er met de kennis gebeurt. Pythagoras moet onthouden worden tot eind 4m, 5h of 6vwo, niet langer. Maar alleen die kennis is van enig nut, die je niet vergeten bent op het onbekende tijdstip later in het leven dat je deze kennis nodig hebt. Als een kind de op school verkregen kennis te vroeg vergeet, is onderwijsenergie verspild.

Ik definieer kennis ruim: alles wat we kunnen en kennen, van "papa fumes' tot de vaardigheid fietsen, het inzicht in een schaakstelling tot de 110 m hoogte van de .... (juist!). We moeten ons niet een te eenvoudige voorstelling van het brein maken. Kennis zit niet in het brein als in het geheugen van een computer. Er zijn vele stadia tussen aan- en afwezige kennis. Hier zijn een paar voorbeelden.

Ik kan Gershwins Rhapsody in Blue niet fluiten maar wel meefluiten. Hadden we deze aflevering van Fawlty Towers ooit wel of niet gezien? Jawel, ik herinner me de oude man die drie verschillende vrouwen omhelst, waaronder twee knappe jonge. De enige namen die ik mij herinner, zijn Manuel en Doris, de vrouw van Cleese. Hoe heet de kolonel, hoe heet Cleese zelf?

Nu de vergeetkunde. In het onderwijs worden voortdurend intutief schattingen gemaakt over het vergeten. De docent schat hoe vaak hij uitleg moet herhalen, hoeveel oefenmateriaal nodig is, hoe dikwijls een overhoring moet worden gegeven. Hij weet dat een zeker malen aantal herhalen noodzakelijk is om bij de leerling min of meer definitief kennis vast te leggen.

Tweemaal een kwartier woordjes stampen levert meer rendement dan eenmaal een half uur. Dat is alle kwantitatieve kennis die de modale docent heeft van de strijd tegen het vergeten. Deze kennis zou vergaand uitgebouwd kunnen worden. Hoeveel wordt onthouden na welk leerproces? Met als andere variabelen de aard van de kennis, de leeftijd van de leerling en de kennis, al aanwezig. En hoe vindt dan het vergeten plaats? Kennis verdampt: de naam van Manuel, de vaardigheid "lopen' na twee maanden bedrust, het recept voor zuurdesembrood. Met welke frequentie zijn onderhoudsbeurten, is het herhalen van oude kennis, nodig?

Het moet mogelijk zijn kenniskrommen vast te stellen, grafieken die het kennisniveau in de loop van de tijd, in de loop van het leer- en het vergeetproces vastleggen. Dat is de vergeetkunde. Zoals ik al schreef: het verloop van de kromme na de leertijd vindt de huidige docent onbelangrijk. Dit deel van de kromme moet mede het onderwijs gaan sturen. Dat zou het nut van de vergeetkunde zijn.

Het zal vergaande consequenties hebben. Zo zal, voorspel ik, het onderwijs gedurende de jeugd sterk ingekort worden. Over honderd jaar zal men het leren van de wet van Ohm, het onderwijs in het Frans gedurende twee jaar aan pubers, het bepalen van het maximum van een tweedegraads functie en al die andere middelbare onzin, over honderd jaar zal men dit onderwijs net zo belachelijk vinden als wij het uit het hoofd leren van de catechismus en soortgelijke middeleeuwse vaardigheden. Ze vergeten het toch. Maar onderwijs aan volwassenen zal veranderen van marginaal verschijnsel tot een stelsel net zo uitgebreid als het jeugdonderwijs nu.

Dat is het stomme van kranten. Je hebt de krant vergeten op het moment dat je hem uit hebt. Maar misschien, misschien is er over 5 jaar een doctor in de vergeetkunde. Die legt dan uit dat de krant dunner moet, en anders.