Het Arsenaal debuteert met luchtig psychologisch drama

Voorstelling: De psychologische test van W.F. Hermans door Het Arsenaal. Regie: Ruud Wessels; spel: Lisette van Oosterhout, Jaap Metzlar, Peet Hoffmanns, e.a. Gezien: 17/2 LAK-theater Leiden. Aldaar: 18/2; 4-5/3 en 16-17/4 in Amsterdam.

De nieuwe Leidse theatergroep Het Arsenaal wil zich gaan toeleggen op het spelen van oorspronkelijk Nederlandstalige toneelteksten. Nu gebeurt het nog al te vaak, zoals de groep terecht opmerkt in een persbericht, dat eenmaal opgevoerde stukken van eigen bodem in de kast verdwijnen en vergeten worden. De psychologische test van W.F. Hermans leek tot voor kort zo'n lot beschoren. Na de eerste opvoering in 1960 door Werkgroep Rotterdams Toneel is het niet meer uitgebracht.

Daar is eindelijk verandering in gekomen nu Het Arsenaal met dit stuk debuteert als professioneel gezelschap. De vier leden van de groep noemen het zelf een eigenwijze keuze. Hoezo? Is Hermans het er soms niet mee eens? Vinden ze het in hun hart geen stuk om mee te debuteren? Nee, het was eigenwijzer geweest als de groep met een eigen stuk was begonnen. Maar laat ik niet zeuren, wellicht komt er nog eens een tekst uit de verborgen schatkamer van Het Arsenaal. Het is hoe dan ook een aardig initiatief om de bestaande voorraad aan Nederlandse stukken eens na te pluizen.

De psychologische test zou je een allegorie over het menselijk streven naar macht kunnen noemen. De machtsstrijd waarvan sprake is speelt zich af in een ondergrondse spionageschool waar geheim agente Thabor haar ultieme, psychologische, test moet afleggen voor zij de praktijk wordt ingestuurd. Haar opdracht is een boodschap door te geven aan een onbekende van wie zij geen signalement heeft. Zonder het te beseffen wordt zij slachtoffer van een zinloos spel om de macht tussen haar meerderen. Kolonel Wilfried en majoor Richard kijken hoe ver zij gaat in het gehoorzamen van hun bevelen.

Het dramatische van dit krankzinnige verhaal is dat Thabor vrijwillig de meest gruwelijke martelingen ondergaat, denkend dat de oplossing van haar probleem zich dan wel zal aandienen - maar zij lijdt pijn voor niets. Er is geen enkele aanwijzing en dus ook geen oplossing. In de voorstelling voltrekken de folteringen zich achter op het toneel, in een ruimte die door een gaasdoek is gescheiden van de lege speelvloer. Op de verdieping boven de martelkamer bevindt zich het kantoor van de schoolleiding en daar kunnen de kolonel en de majoor bijna alle verrichtingen van Thabor in de gaten houden.

Ondanks de beklemmende sfeer van het stuk heeft regisseur Ruud Wessels een vrij luchtige voorstelling gemaakt waarin een pittig tempo wordt aangehouden. De acteurs hebben weinig anders dan kleding (witte overalls) en tekst om hun rollen te spelen. Over het algemeen doen ze dat heel redelijk. Vooral Peet Hoffmanns als majoor Richard heeft een sterke presentatie. Zijn spel heeft net iets meer schwung en bravoure dan dat van de anderen, al moet gezegd dat ook Lisette van Oosterhout als Thabor bij vlagen een krachtige persoonlijkheid neerzet. Wellicht raken sommige acteurs hun toneelmatige toon nog kwijt als de voorstelling wat langer is ingespeeld.