Clinton doet wat zijn beide voorgangers nooit durfden

WASHINGTON, 18 FEBR. President Clinton heeft gisteren gedaan waar twee Republikeinse presidenten in hebben gefaald: hij heeft een van de grootste belastingverhogingen in de Amerikaanse geschiedenis voorgesteld om onder andere het begrotingstekort te bestrijden. Reagan had in 1982 en in 1984 ook belastingen met in totaal 265 miljard verhoogd maar dan als een amendement op de onverantwoorde verlaging van driekwart biljoen dollar in 1981. Clintons belastingverhoging is dapper in een land waar de burgers belasting haten. Bovendien is het geheel tegen zijn campagnebeloften in aan de middenklasse.

Tijdens een lunch met de anchormen van de vier belangrijkste Amerikaanse televisienetten legde Clinton er de nadruk op dat hij nu ook eerlijke cijfers wilde presenteren. Zijn voorgangers hadden het Begrotingskantoor van het Witte Huis een slechte naam bezorgd door voortdurend het begrotingstekort veel te laag te schatten. Clinton gaat ervan uit dat het alleen maar kan meevallen als de schattingen aan de voorzichtige kant worden gehouden en hij coördineert met het Begrotingskantoor van het Congres dat betere resultaten had. De kiezer heeft genoeg gekregen van valse luchtspiegelingen.

Clinton moet alle zeilen bijzetten om zijn vier-jarenplan, waar stimulering en bezuiniging tegelijk in zijn opgenomen, erdoor te krijgen. Zijn campagne voerde hij als een "nieuw soort' Democraat. Dat betekende dat hij zich meer zou gaan bekommeren om de Amerikaanse middenklasse. Maar Amerikanen die meer dan 30.000 dollar per jaar verdienen - en dat bedrag ligt beneden modaal - moeten nu toch meer belasting betalen in de vorm van een energieheffing. Deze verhoogt de prijzen van energie en van alle energie-intensieve goederen.

Bij de Amerikaanse Jan Modaal gaat het hooguit om honderd à tweehonderd dollar per jaar. Afhankelijk van burgerlijke staat en woonplaats moet zo'n Jan Modaal nu ruwweg ongeveer een kwart aan inkomstenbelastingen aan de federale en lokale overheden afdragen. Daar kan ook een lokale belasting op onroerend goed bij komen. Mensen die minder dan 30.000 dollar verdienen, worden voor de energieheffing gecompenseerd door lagere inkomstenbelastingen of eventueel extra voedselbonnen.

Ongeveer twintig procent van de Amerikaanse AOW'ers, die neveninkomsten hebben, moeten voortaan over 85 procent van hun staatspensioentje belasting betalen. De grootste offers komen van de hoogste inkomens. De toptarieven voor inkomens boven de 140.000 dollar (alleenstaand) en 180.000 dollar (dubbelinkomen) gaan van 34 naar 36 procent. Boven de 250.000 dollar komt er een extra heffing van 10 procent bij. Uit opiniepeilingen blijkt dat een meerderheid van de Amerikanen offers wil brengen, mits het geld naar een goed doel gaat, zoals bestrijding van het begrotingstekort.

De "nieuwe Democraat' Clinton gaat meer geld uitgeven aan traditionele Democratische programma's voor armen en voor banenplannen in binnensteden. Dat is wel noodzakelijk; de rellen in Los Angeles waren een waarschuwing. Eenvijfde van Amerikaanse kinderen leeft beneden de armoedegrens en een succesvol onderwijsprogramma als Head Start is slechts voor eenderde van de arme kinderen toegankelijk. Maar het zal Clinton heel wat moeite kosten om de Democraten in de afgelegen voorsteden van de noodzaak te overtuigen. Steeds meer Amerikanen hadden de hoop opgegeven dat er nog iets te verbeteren valt aan arme getto's.

Gouverneur Jim Florio heeft het draaiboek van Clinton al in 1990 in zijn deelstaat New Jersey uitgeprobeerd en het werd een politieke mislukking. Hij verhoogde de belastingen om het begrotingstekort te bestrijden en om een einde te maken aan de financiële ongelijkheid tussen schooldistricten in rijke en arme buurten. Hij deed het vlak na zijn verkiezing, zodat zijn mandaat zo groot mogelijk was. Maar over de hele deelstaat ontstond een felle protestbeweging waar veel Democratische politici in New Jersey al door zijn gesneuveld. Ook de gouverneurs van Californië en Connecticut, die zware offers vroegen, zijn in moeilijkheden geraakt.

Vandaar dat de leider van de Republikeinse oppositie in het Huis van Afgevaardigden, Robert Michel, een knalharde reactie had op Clintons toespraak. Hij spoorde de kijkers aan tot bellen of schrijven om te protesteren tegen Clintons plan. “De verdraaiingen van Clinton hebben ons zelfs een nieuwe politieke woordenschat gegeven”, zei hij. “"Investeringen' betekent nu dat de grote overheid uw belastingdollars uitgeeft; "verandering' betekent het weer tot leven wekken van oude, in diskrediet gebrachte plannetjes van big government voor belasten en uitgeven. "Patriottisme' betekent nu dat we het eens moeten zijn met het programma van Clinton. En mijn favoriete uitdrukking: "contributie' is nu een nieuw woord voor belastingen”, aldus Michel. President Clinton daagde de Republikeinen gisteren uit om extra bezuinigingen voor te stellen, als ze kritiek hebben.

De financiële markten hebben tot nog toe gemengd gereageerd. Gisteren heeft zich de snelle daling van aandelen van Wall Street na Clintons eerste maandagavondtoespraak gestabiliseerd. De obligaties bleven gelijk. Hillary Rodham Clinton en vice-presidentsvrouw Tipper Gore gaven tijdens de toespraak van Clinton de ereplaats tussen hen aan de voorzitter van de centrale bank, Alan Greenspan. Die moet de rentes laag houden.

Clintons begrotingsplan bevat 246 miljard dollar bezuinigingen en 253 miljard dollar nieuwe belastingen. In 1987, het laatste jaar van Clintons termijn, moet het jaarlijkse begrotingstekort 140 miljard dollar minder zijn dan nu wordt voorzien. Dan blijft het nog rond de 200 miljard dollar per jaar zweven. Maar als de economie intussen is gegroeid, komt het neer op een duidelijke verlaging. De cijfers zijn niet altijd even duidelijk en hier en daar hebben Clintons medewerkers het mooi voorgesteld. De extra belasting voor meer welgestelde AOW-trekkers wordt in Clintons plan opgevoerd als een bezuiniging.

In de Senaat heeft Clinton steun nodig van de Republikeinen. Die kunnen de voortgang van het begrotingsproces stilleggen, hoewel ze in de minderheid zijn. Het is nu al duidelijk dat er iets anders uit zal komen, dan Clinton gisteren heeft voorgesteld.

De lachende derde is miljardair Ross Perot. Door zijn onafhankelijke presidentiële campagne heeft hij het begrotingstekort op de politieke agenda gezet. Sindsdien heeft hij zijn netwerk van bewonderaars in stand gehouden Zo nu en dan verschijnt hij op de televisie. Clinton heeft hem opgebeld om hem om zijn medewerking te vragen. De Republikein Michel noemde Perot tweemaal in zijn toespraak. Zo kan Perot met weinig inspanning een belangrijke kandidaat worden voor de presidentsverkiezingen van 1996.