China paait wereld met vrijlating van dissidenten

TAIPEI, 18 FEBR. In China is vandaag opnieuw een dissident vrijgelaten, de 49-jarige uitgever Li Guiren, die in 1989 werd opgepakt wegens het geven van steun aan de studentenbeweging voor democratie. Gisteren werd Wang Dan, de leider van de studentenbeweging uit 1989, al op vrije voeten gesteld, samen met een andere studentenleider, Guo Haifeng en een katholieke priester, Zhun Hongsheng.

China heeft hiermee een boodschap aan de wereld afgegeven. De herwonnen stabiliteit en het grote economische succes bezorgden het regime zoveel zelfvertrouwen dat het zich kan permitteren om genereus te zijn. Peking presenteert zich als een passende plaats voor de Olympische Spelen in het jaar 2000, een ambitie waarvoor de Chinese regering bereid is zich enorme opofferingen te getroosten.

Maar het is vooral een speciale boodschap aan het adres van de Amerikaanse president Bill Clinton en het Amerikaanse Congres dat China geen nieuwe vernederende krachtmeting over de mensenrechten wil als in mei/juni opnieuw de verlenging van de status van meest begunstigde natie aan de orde komt. Sinds Clintons verkiezingsoverwinning, in november vorig jaar, zijn de signalen uit Washington gemengd geweest.

De president is teruggekrabbeld van zijn harde campagneretoriek en heeft blijk gegeven terdege te beseffen dat verdere economische vooruitgang in China betere voorwaarden voor politieke matiging en verzoening schept dan een nieuwe Westerse Koude Oorlog tegen het laatste grote communistische bolwerk in de wereld. Bovendien zal de snelle Chinese handelsexpansie goede kansen bieden voor Amerika's eigen economisch herstel.

Anderzijds is Clintons onderminister voor Oostaziatische zaken, Winston Lord, een mensenrechtenactivist die tot vlak voor het bloedbad in 1989 ambassadeur in Peking was en het Chinese regime sindsdien voortdurend feller heeft veroordeeld dan enige andere functionaris. Verder is er het Congres dat tijdens de Bush-jaren elke zomer harde actie wilde, maar dat door de president gedwarsboomd zag.

Neemt het Congres dezelfde houding in als in voorgaande jaren, dan is het politiek vrijwel uitgesloten dat Clinton eveneens met een veto komt. China's hernieuwde vrijlatingen, de tweede in een paar weken, zijn dan ook kennelijk bedoeld om het Congres voor te zijn. Twee weken geleden werd Wang Xizhe al vrijgelaten, een muurkrantenschrijver uit de jaren zeventig en Gao Shan, een regeringsfunctionaris die in 1989 staatsgeheimen aan de studenten had “verraden”.

Andere activisten en schrijvers die een rol in 1989 speelden hebben in toenemende aantallen toestemming gekregen om naar het buitenland te gaan en zoals in het geval van de journaliste Dai Qing mogen zij vrij terugkomen en weer vertrekken als zij dat wensen. Bovendien is er een nieuwe culturele dooi in volle gang, met name op filmgebied maar ook aan de universiteiten. Geheel zonder risico is het niet.

Opmerkelijk is dat Wang Dan onmiddellijk na zijn vrijlating door internationale media gefotografeerd en geïnterviewd kon worden en prompt zei dat zijn politieke standpunten nog hetzelfde zijn, dat hij niets betreurde en dat hij weer voor democratie zou ijveren als die kans zich voordoet. Er zijn geen indicaties dat dat snel het geval zal zijn.

Op dit moment lijken de meeste mensen hun politieke frustraties te sublimeren in het grijpen van nieuwe economische kansen, maar hoop en aspiraties kunnen snel en onverwachts weer tot actie leiden. Het regime is bereid dat risico te nemen, juist wegens die nieuwe economische dynamiek. Tijdens de komende jaarlijkse zitting van het nieuwe Nationale Volkscongres, half maart, zal een aantal orthodox-socialistische slogans uit de grondwet worden verwijderd en worden vervangen door principes van de markteconomie. De recente gebeurtenissen lijken weer een nieuw keerpunt in te luiden in de bijna wetmatige pendulebewegingen, die het Chinese politieke proces kenmerken. Oppassen voor te groot optimisme, want de terugslag is bijna even wetmatig onvermijdelijk.