Op afbetaling nu vooral film voor in de bioscoop

Op afbetaling. Regie: Frans Weisz. Met: Gijs Scholten van Aschat, Renee Soutendijk, Coen Flink, Annet Malherbe, Willem Nijholt. In: Amsterdam, De Uitkijk; Rotterdam, 't Venster; Utrecht, Springhaver.

Publiek, pers en jury van het Berlijnse Filmfestival kunnen deze week geheel onbevangen kijken naar de Nederlandse bijdrage aan het hoofdprogramma: Op afbetaling (Die Heimzahlung / The Betrayed), een speelfilm van honderdentwintig minuten, geregisseerd door Frans Weisz naar een roman uit 1952 van de voormalige Nobelprijskandidaat Simon Vestdijk. Ze zien dan een mooi ingetogen Kammerspiel over onderdrukte hartstocht en kille wraak in een sombere Hollandse provinciestad uit de jaren vijftig. Misschien herkent dat internationale publiek Renee Soutendijk in de rol van de overspelige echtgenote, veroordeeld tot eeuwige wroeging na de zakelijke afrekening van haar jaloerse man, de afgemeten advocaat Henk Grond (Gijs Scholten van Aschat). Maar ook de andere acteurs, met name Coen Flink, Annet Malherbe en Willem Nijholt, kunnen eer inleggen met hun voortreffelijke werk.

Weinigen zullen vermoeden dat Op afbetaling vorig jaar de aanleiding vormde voor een heuse Nederlandse filmrel, toen de nu in de bioscoop debuterende versie door producent René Seegers ingeschreven werd voor de competitie om het Gouden Kalf van de Nederlandse Filmdagen. Het bestuur van de Filmdagen weigerde de inzending met het reglement in de hand, omdat dezelfde produktie eerder in een versie van drie keer zestig minuten door de VPRO-televisie vertoond was. Regisseur Weisz voelde zich daar terecht heel ongelukkig over, omdat hij Op afbetaling altijd als bioscoopfilm bedoeld had, en de serie slechts gemonteerd had, omdat de omroep als belangrijkste financier het recht van eerste vertoning opeiste.

De bioscoopversie is zonder meer beter dan de serie. Op de eerste plaats komen de donkere beelden van cameraman Goert Giltay, opgeblazen van 16mm naar 35mm op een groot scherm beter tot hun recht. Maar ook in dramatisch opzicht werkt de ononderbroken spanningsboog beter. Bovendien werd er op verstandige wijze een uur beeldmateriaal weggegooid, veelal precies die scènes die gemist konden worden: het overgrote deel van Gronds visioenen en angstdromen, de begrafenis van Krynie (Nijholt), de terugkeer van minder belangrijke personages als Mien en het buurmeisje Fried.

Cutter Ton Ruys kneedde de enigszins uitgesponnen televisieserie tot een compacte film, die de tot nu toe meest getrouwe weergave van het Vestdijk-universum oplevert. Het eerherstel, dat de selectie voor Berlijn betekent, komt filmmaker Weisz meer dan toe. Hij hoort thuis op een filmfestival, niet op een televisiebeurs.