Jeltsin wil nu parlement bijeenroepen

MOSKOU, 17 FEBR. President Boris Jeltsin van Rusland wil het parlement, dat hij ruim twee maanden geleden nog per referendum wilde verjagen, nu in buitengewone spoedzitting bijeenroepen in de hoop zo een burgervrede met zijn tegenstanders te kunnen tekenen.

Jeltsin heeft dit gisteravond aan parlementsvoorzitter Roeslan Chasboelatov voorgesteld. Chasboelatov heeft zich nog niet uitgelaten over deze jongste presidentiële manoeuvre waarmee Jeltsin zijn nu elke dag afkalvende machtspositie probeert te redden.

Het gesprek tussen Jeltsin en Chasboelatov gisteravond duurde nog geen twintig minuten en had plaats in het Kremlin. De president had er zijn maandag plotseling opgenomen vakantie voor onderbroken en was er zelfs voor naar Moskou gekomen, zo aantonend dat Chasboelatov nu een rol speelt die in hiërarchische zin steeds gelijkwaardiger wordt aan die van het staatshoofd.

Jeltsin en Chasboelatov kwamen in hun onderhoud onder vier ogen overeen dat ze binnen tien dagen een gezamenlijk voorstel zullen uitwerken voor de nieuwe grondwet, waarover beiden het tot nu toe fundamenteel oneens zijn geweest. Jeltsin streeft naar een centralistisch presidentieel bestel. Chasboelatov zegt te ijveren voor een parlementair systeem. Vandaag al zouden ze hun beider concepten uitwisselen op basis waarvan vervolgens vice-premier Vladimir Sjoemeiko (namens de president) en vice-voorzitter Nikolaj Rjabov van het parlement komende week een compromis moeten zoeken.

Als ze daarin slagen, zou het Congres van Volksafgevaardigden de nieuwe grondwet volgens Jeltsin begin maart in een speciale sessie moeten goedkeuren. De constitutie zou het enige agendapunt moeten zijn van de zitting.

Het voorstel van Jeltsin is op het eerste gezicht onbegrijpelijk. De president beschikt in het Volkscongres niet over een meerderheid, is derhalve niet in staat om het zijn agenda voor te schrijven en kan er evenmin zeker van zijn dat de volksvertegenwoordigers een eventueel compromis zullen onderschrijven. De enige verklaring voor zijn gedrag is dat Jeltsin erop gokt dat hij via bluf de laatste troeven uit de hand van zijn tegenstanders in het parlement kan slaan. Lukt hem dat onverhoopt niet, dan heeft hij nog altijd het referendum achter de hand waarmee hij zich een rechtstreeks mandaat van de bevolking zou kunnen verschaffen. Jeltsin heeft namelijk geen afstand genomen van zijn oude voornemen om de burgers via een plebisciet om een vertrouwensvotum te vragen.

De ommezwaai van Jeltsin richting Volkscongres en de afhoudende reactie van Chasboelatov past in het politiek-culturele patroon dat zich de afgelopen maanden heeft ontwikkeld: geen enkele politicus is nog op zijn woord serieus te nemen. In november dreigde Jeltsin het parlement via "presidentieel bestuur' uit te schakelen. Toen het Volkscongres in december gewoon bijeenkwam, negeerde de president de zitting aanvankelijk omdat hij niet bereid was zijn premier Jegor Gaidar te laten vallen. Onverhoeds riep hij in de loop van de sessie, waar de meerderheid een frontale aanval op het staatshoofd en zijn beleid had ingezet, op tot een plebisciet tegen het parlement. Door gebrek aan steun moest hij binnen één etmaal echter alweer inbinden. Onder leiding van president Valeri Zorkin van het Constitutionele Hof bereikten Jeltsin en Chasboelatov toen een compromis: regering en parlement zouden een concept-grondwet opstellen, die op 11 april aan een volksraadpleging zou worden onderworpen. Nog geen maand later begon Chasboelatov aan dit akkoord te morrelen. Als klap op de vuurpijl keerde vorige week ook Zorkin, de man die zich in december de rol van objectieve arbiter had aangemeten, zich tegen zijn eigen compromis.