Generaal Try Sutrisno potentiële kroonprins in Indonesië; Soeharto krijgt nieuwe tweede man

JAKARTA, 17 FEBR. Twee weken voordat het Volkscongres, het hoogste politieke orgaan van Indonesië, een president en vice-president kiest, staat praktisch vast welk duo deze functies de komende vijf jaar bekleedt. Alle fracties in het Volkscongres zeggen Soeharto voor de zesde maal als staatshoofd te willen. Dit weekeinde maakten de machtige strijdkrachten bij verrassing bekend wie hun kandidaat is voor het vice-presidentschap: stafchef generaal Try Sutrisno. De kans dat de regeringspartij Golkar met een tegenkandidaat zal komen, is nagenoeg nihil.

De man die het nieuws naar buiten bracht was luitenant-generaal Harsudiyono Hartas, hoofd sociaal-politieke zaken van de strijdkrachten. Hij is een zeer machtig man in Indonesië, waar het leger aanspraak maakt op een "dubbelrol' en op zijn minst meebeslist over sociale en politieke aangelegenheden. De generaal maakte de kandidatuur van zijn vier-sterrencollega Try Sutrisno (57) min of meer terloops bekend na een onderhoud met plaatselijke bestuurders. Alsof hij zich deze kans niet wilde laten ontgaan om een hypotheek te leggen op de komende besluitvorming.

Dezer dagen blijkt weer eens hoe ondoorzichtig die politieke besluitvorming is in Indonesië. Op het politieke podium wordt voor iedereen zichtbaar een stuk opgevoerd dat "Democratie volgens de Pancasila' (de Indonesische staatsideologie) heet. Hoofdrolspelers in dat drama zijn de gedelegeerden naar het Volkscongres. Dat is het met vijfhonderd regionale gedelegeerden uitgebreide parlement, dat afgelopen najaar bijeenkwam om een regeringsprogramma te formuleren en begin maart een president en vice-president zal benoemen.

Het Volkscongres telt vijf fracties: de grootste is die van Golkar, de in een partij-jasje gestoken staatsbureaucratie, dan volgen ABRI, de strijdkrachten, twee kleinere partijtjes - de nationalistische PDI en de pseudo-islamitische PPP - en ten slotte een grote fractie van door de president benoemde Regionale Afgevaardigden. Zij beslissen traditiegetrouw met algemene stemmen. Om deze unanimiteit te waarborgen en zoiets "destabiliserends' als verdeeld stemgedrag te voorkomen is overleg achter de schermen vereist. Dat heet musyawarah mufakat, op consensus gericht overleg. Of dat overleg de vorm aanneemt van centrale regie of machtsstrijd, kunnen we slechts vermoeden.

Met zijn aankondiging week generaal Hartas af van een inmiddels gevestigde traditie. Bij vorige gelegenheden pleegden de fractievoorzitters in het Volkscongres eerst ruggespraak met president Soeharto voordat zij een kandidaat voor het vice-presidentschap nomineerden. Deze solo-actie van ABRI kan betekenen dat het leger de andere spelers voor het blok wil zetten en herhaling wil voorkomen van 1988, toen Golkar en Soeharto gezamenlijk de benoeming van een niet-militair, namelijk Golkar-voorzitter Sudharmono, doordrukten.

Maar ook ABRI's marges zijn klein; sinds het vice-presidentschap in de jaren zeventig werd hersteld, heeft Soeharto steeds zelf zijn keuze bepaald, waarop die werd gesanctioneerd door het Volkscongres. Dat ABRI nu het initiatief neemt, duidt op voorafgaande consultaties met de president. Het is niet uitgesloten dat deze legervoorzet afgesproken werk is, een soort genoegdoening voor de pijnlijke benoeming in 1988.

Inmiddels lijken de kaarten geschud en zijn de kansen voor een veel genoemde Golkar-kandidaat en Soeharto-vertrouweling, minister van technologie B.J. Habibie, nagenoeg verkeken. De PDI, die voor zijn aarzelende hervormingspogingen beschutting zoekt bij het leger, had generaal Try vorige maand al genomineerd. De PPP wilde eerst een bestuursvergadering beleggen, maar omhelsde dit weekeinde ijlings ABRI's kandidaat. Golkar-voorzitter Wahono liet gisteren doorschemeren dat zijn fractie het legervoorstel zal steunen.

Er is de laatste maanden driftig gespeculeerd over de zwaarte van het vice-presidentschap in de komende periode. Tot dusverre was die functie niet meer dan ceremonieel en ontlastte de tweede man het staatshoofd van minder voorname representatieve verplichtingen. Maar gezien Soeharto's gevorderde leeftijd - hij wordt in juni 72 - houdt menigeen rekening met een wisseling van de wacht vóór 1998. Indien de president niet langer bij machte is zijn taken te vervullen, wordt hij krachtens artikel 8 van de grondwet "vervangen' door zijn tweede man.

Het Volkscongresbesluit uit 1973 - toen het vice-presidentschap werd hersteld - spreekt echter alleen van het "tijdelijk waarnemen van presidentiële taken'. Die formulering suggereert dat de vice-president niet automatisch "kroonprins' is, maar in afwachting van een nieuw besluit van het Volkscongres als invaller optreedt.

Try vertegenwoordigt de eerste opvolgersgeneratie in het leger die niet meer heeft meegevochten in de onafhankelijkheidsoorlog en dat bezorgt hem, met zijn 57 jaren, het imago "jong'. Hij heeft zijn succesvolle militaire loopbaan grotendeels te danken aan Soeharto, die Try in 1974 aanstelde als zijn adjudant. Hoewel Try een technisch-militaire opleiding heeft en opklom bij de genie, leverden zijn vier dienstjaren in het paleis hem snelle promotie op bij het landleger. Try wordt al enige jaren gedoodverfd als Soeharto's opvolger, maar hij liep zware politieke averij op na het incident van 12 november 1991 in de Oosttimorese hoofdstad Dili. Toen liep een anti-Indonesische demonstratie door toedoen van het leger uit op een bloedbad. Tegenover het parlement noemde Try een dodental van 19, maar dat werd alras gecorrigeerd door een nationale onderzoekscommissie, die repte van ten minste vijftig doden.