De jachtacte vernieuwd

New York - Er zijn op het ogenblik geen grote internationale problemen. Die stelling valt te verdedigen als we voor de omvang van een zo'n probleem de Amerikaanse betrokkenheid als maatstaf nemen. De Verenigde Staten zijn niet feitelijk betrokken bij de oorlog tussen de Serviërs, de Bosniërs en de Kroaten en daarom is dat voortgezette bloedbad ook geen groot internationaal vraagstuk. Het is een gewetenslast van groot formaat, maar dat blijkt hooguit voldoende om de Verenigde Naties als niet-strijdende partij voor de vrede aanwezig te doen zijn. De VN zijn geen politieke macht, of zijn dat alleen als een meerderheid onder Amerikaanse leiding en dus met Amerikaanse strijdkrachten dat wil.

Waarom zijn de Amerikanen dan in Somalië? Een burgeroorlog met een hongersnood is weliswaar een menselijke ramp maar daarmee nog geen groot internationaal probleem. President Bush kon daar de interventie nog willen omdat hij er een strikte tijdslimiet aan had verbonden, omdat die ingreep zijn laatste eerbewijs was aan zijn eigen denkbeeld van een nieuwe wereldorde en omdat het er van het begin af naar uitzag dat de expeditie op een betrekkelijk koopje kon worden uitgevoerd: een humanitaire safari zoals het intussen wordt genoemd. Dat doet niets af van het feit dat er zeker ook nobele bedoelingen in het spel zijn en dat de Somaliërs er over het algemeen niet op achteruit zijn gegaan. Maar hoewel de Amerikaanse betrokkenheid daar een andere is dan in de Golf is het aan Washington te danken dat er een betrekkelijke orde op zaken wordt gesteld.

Intussen wordt het met de dag duidelijker dat het voormalige Joegoslavië voor de nieuwe Amerikaanse regering van de lijst der wereldproblemen is afgevoerd. Zoals zo vaak: je moet er zelf zijn om je daarvan te overtuigen. De beste graadmeter - men zou zich daarin kunnen vergissen - is niet de International Herald Tribune met zijn selectie van opinies uit The New York Times en The Washington Post. Al een jaar of langer wordt door deze gezaghebbende dagbladen in hun hoofdartikelen en door serieuze columnisten als Leslie Gelb, Anthony Lewis, William Pfaff en William Safire het standpunt verdedigd dat er op één of andere manier gewapend moet worden ingegrepen. Reeksen van argumenten zijn aangevoerd om te verdedigen dat het herstel van de vrede niet alleen een humanitaire eis was, maar ook een politiek belang dat de Verenigde Staten raakte. Soms leek het dat Washington al had besloten de leiding bij een militaire ingreep te nemen. Er waren "scenario's', de Bosnische moslims zouden zware wapens krijgen, oorlogsmisdadigers moesten worden berecht. Maar telkens waren er omstandigheden waardoor de beslissing moest worden uitgesteld. Terwijl het ene uitstel op het andere volgde, veranderden de binnenlandse politieke verhoudingen en de publieke opinie.

Clinton heeft in zijn verkiezingscampagne wel laten weten dat de toestanden in Bosnië onduldbaar zijn en dat hij zou onderzoeken of interventie mogelijk is, maar hij is gekozen op zijn binnenlandse programma. Aan het begin van deze week heeft hij het publiek voorbereid op de harde economische maatregelen die hij vandaag bekend zal maken en daar is geen woord Joegoslavisch bij. De partij waarmee hij het ernstigst rekenig moet houden bestaat niet uit Bosnische moslims of Serviërs maar uit de miljoenen Amerikanen die hij van zijn fiscaal gelijk moet overtuigen. En in dit geval - trouwens wanneer wel? - vertoont de publieke opinie minder gelijkenis met wat columnisten en commentatoren in de krant schrijven dan met wat op de televisiejournaals wordt vertoond.

In het openbare optreden van Clinton komt nauwelijks nog een woord internationale politiek voor. Hij zal een Amerikaanse bemiddelaar aanwijzen om de Sisyfus-tweeling Owen en Vance te gaan helpen. Hij wil met Boris Jeltsin overleggen hoe de Bosnische Serviërs tot rede gemaand kunnen worden. Na de betrekkelijk ferme taal die hij in zijn campagne heeft gebruikt, is dit niet simpelweg een stap achteruit. Door realisten als de roverhoofdmannen die elkaar in de omstreken van Sarajevo naar het leven staan zal het worden opgevat als een bewijs van Amerikaanse onthechting en dus in feite een vernieuwing van hun jachtacte die ze van verscheidene Europese gemeenschappen al een poosje geleden informeel hadden gekregen.

Alleen als de Amerikanen hadden besloten het Joegoslavische vraagstuk tot groot internationaal probleem te maken, was er een kans geweest dat de oorlog daar niet met de decimering van de Bosnische moslims en de totale zege van de Serviërs was geëindigd. De nieuwe regering in Washington heeft het grote nationale probleem voorrang gegeven. Dat eist alle aandacht van het publiek en de media op. Het is te begrijpen, er valt veel voor te zeggen. Het betekent ook dat in het vroegere Joegoslavië de strijd verder gaat tot één van de partijen erbij is neergevallen.