Vaker referendum in Frankrijk

PARIJS, 16 FEBR. De Franse kiezers zullen zich vaker via een referendum kunnen uitspreken als het Franse parlement akkoord gaat met een voorstel tot wijziging van de grondwet dat president François Mitterrand binnenkort zal indienen. Ook de bevoegdheden van het parlement zullen worden uitgebreid.

De constitutionele commissie van "zestien wijzen' die eind november door de president was benoemd, bracht gisteren haar rapport uit over een aanpassing van de grondwet die Mitterrand destijds aankondigde. De commissie doet een groot aantal voorstellen die echter geen van alle ingrijpend zijn.

De duur van het presidentschap - zeven jaar en de mogelijkheid van herverkiezing - was de afgelopen jaren politiek het gevoeligste onderdeel van de Franse discussie over de grondwet. Maar de commissie wil daarin geen verandering aanbrengen, ook al had Mitterrand zelf een ambtstermijn van zes jaar gesuggereerd. De commissie beschouwt het "sterke presidentschap' als de kern van de grondwet van de Vijfde Republiek.

Een ander idee van de president, een referendum op initiatief van een bepaald aantal kiezers, namen de "wijzen' - grondwetsexperts en vertegenwoordigers van diverse politieke stromingen - evenmin over. Ze stellen wel een belangrijke vernieuwing voor: een referendum zou kunnen worden gehouden als twintig procent van de parlementariërs en tien procent van de kiesgerechtigde Fransen een initiatief daartoe onderschrijven. Aan de Fransen zou een uitspraak gevraagd kunnen worden over "fundamentele garanties van de openbare vrijheden'.

Met deze opzet - een referendum op initiatief van een gekwalificeerde minderheid - wordt voorkomen dat een kleine groep politici en/of kiezers misbruik maakt van het instrument van directe volksraadpleging. Jean-Marie Le Pen en zijn extreem-rechtse aanhang of andere extreme groeperingen kunnen geen referendum afdwingen omdat ze in het parlement niet de vereiste minderheid krijgen. Een referendum kan volgens de vigerende grondwet alleen door de president worden uitgeschreven.

Het Franse parlement - een van de meest machteloze instellingen in de Westeuropese democratieën - moet volgens de commissie meer bevoegdheden krijgen. Het belangrijkste voorstel is dat de premier, na zijn benoeming door de president, het vertrouwen van het parlement moet krijgen wat thans niet nodig is. Het parlement zou ook de bevoegdheid moeten krijgen een dag per vergaderweek zelf een agenda voor de werkzaamheden vast te stellen. Volgens de bestaande praktijk stelt de regering de agenda vast.

Het beruchte grondwetsartikel 49-3 wil de commissie handhaven. De regering kan een wetsvoorstel op basis van dit artikel laten aannemen ook al is een meerderheid van de Nationale Vergadering tegen. De commissie meent dat een eind moet worden gemaakt aan de dubbele mandaten. Veel Franse afgevaardigden zijn ook burgemeester, of lid van een regionale of departementale raad. Dit voorstel zal volgens ingewijden in de Franse politiek zonder twijfel worden verworpen. Alle pogingen om cumulatie van functies tegen te gaan, zijn in het verleden mislukt.