Concurrentie bekijkt tevreden gesputter CDA-fractieleider; Brinkman probeert met veel tekst niets te zeggen

DEN HAAG, 16 FEB. Hoe heilig is de in het regeerakkoord afgesproken reductie van het financieringstekort eigenlijk voor de Tweede Kamerfractie van het CDA? Fractieleider Brinkman wist dat hij binnen afzienbare tijd met die ook voor zijn partij pijnlijke vraag zou worden geconfronteerd. Dat hij nu al met een antwoord moet komen, heeft de 'stagiaire' van premier Lubbers te danken aan het offensief dat de PvdA vorige week is begonnen. Het antwoord is er dan ook nog niet. De man die tegenwoordig in CDA-tv spots wordt geafficheerd als helder heeft nu veel tekst nodig om vooral niets te zeggen. De vraagstelling is verkeerd, het is nog geen vijf voor twaalf want de ochtend is nog nauwelijks begonnen, er moet niet te veel naar de krijtlijnen om het veld worden gekeken en bij het spel om de knikkers wil Brinkman eerst wel eens de knikkers zien.

Het is even wennen, maar het CDA is momenteel in de rol van reagerende partij gedrongen. Een rol waar de eerste man in de fractie duidelijk moeite mee heeft. Terwijl hij sputtert kijkt de concurrentie tevreden toe. “Slappe knieën”, roept oppositieleider Bolkestein. “Wij krijgen gelijk”, stelt PvdA-fractievoorzitter Wöltgens vast. Ondertussen blijft het in het CDA onrustig.

Onder het motto 'wie de agenda bepaalt, heeft de macht', stelde PvdA-partijleider en minister van financiën Kok eind vorige week de voorgenomen daling van het fiancieringstekort ter discussie. Moet in een tijd waarbij de economische groei toch al tegenvalt, de overheid ook nog eens zijn bezuinigingsafspraken tot op de laatste cent nauwkeurig nakomen, zo vroeg hij zich af. Kon het niet een “tandje” minder. Niet om geheel van de doelstelling af te zien, wel om de weg er naar toe iets te verlengen.

Het klonk als een economisch verhaal, maar het was puur politiek. Koks' initiatief leidde allereerst de aandacht af van de discussie over zijn leiderschap. Een vraagstuk dat weer actueel was geworden na de slotronde van het WAO-drama. Want wat was de inbreng van de PvdA-leider daarbij eigenlijk geweest, vroegen steeds meer partijgenoten zich vertwijfeld af. De eeuwige aarzeling van Kok werd meer en meer als een molensteen beschouwd. En, zo heeft de rijke politieke historie aan het Binnenhof geleerd, als de discussie over de persoon eenmaal goed op gang is, is die ook nauwelijks meer te stuiten.

Maar er was nog een bijkomende reden voor Kok om nu al een standpunt in te nemen over het financieringstekort, terwijl de eerste discussies in het kabinet pas voor eind deze maand zijn voorzien. Het CDA is ook beschadigd uit het WAO-debat gekomen. De controverse tussen Lubbers en Brinkman was voor iedereen zichtbaar. De PvdA heeft er alle belang bij die verdeeldheid te laten voortbestaan en, als het even kan, nog te vergroten. Een debat over het financieringstekort, lees het voor dit kabinet nog resterende bezuinigingsprogramma, was daarvoor het onderwerp bij uitstek. Want ook daarover wordt binnen het CDA verschillend gedacht.

Het debat daarover dat vorig jaar november in de Tweede Kamer werd gevoerd eindigde onbeslist. CDA-fractieleider Brinkman ging vooralsnog met het aanvullende broze bezuinigingspakket van het kabinet voor 1993 akkoord onder de strenge voorwaarde dat het kabinet in zijn laatste begroting, die voor het jaar 1994, schoon schip zou maken. Of, zoals Brinkman het toen uitdrukte, geen “hypotheek op de boedel” zou achterlaten. De conclusie van het debat van november was dan ook: wordt komend voorjaar vervolgd.

Zou Brinkmans oorspronkelijke tijdschema worden gevolgd dan zat het kabinet al midden in het debat over de bezuinigingen voor 1994. In november eiste hij dat het kabinet in een zo vroeg zo vroeg mogelijk stadium, voor hem betekende dat begin februari duidelijkheid zou verschaffen. De ministers knikten braaf, maar dachten anders. “Elco moet nog leren zo nu en dan even te wachten”, liet één van de CDA-ministers zich een een maand geleden in kleine kring ontvallen. Want het zijn aan het eind van de kabinetsperiode de CDA-ministers die evenveel moeite met bezuinigingen hebben als hun PvdA-collega's. Minister Andriessen van economische zaken heeft al de bijnaam Koos Keynes, minister De Vries van sociale zaken vindt het ook wel welletjes en minister Maij Weggen van verkeer en waterstaat wil ook wel iets achterlaten dat meer is dan een kasboek vol rode strepen.

Van premier Lubbers was bekend dat het financieringstekort voor hem niet heilig was. Hij speelde immers al een jaar geleden met deze gedachte en bracht daarmee PvdA-leider Kok in een bijna onmogelijke positie. Kok is met zijn vroege stellingname Lubbers een stap voor geweest. Lubbers resteerde afgelopen vrijdag op zijn wekelijkse persconferentie niet meer dan die uitlating van een jaar geleden te herhalen. Een nieuwe confrontatie met de 'grote leider' zo kort na de WAO-crisis durfde Brinkman niet aan. Vandaar zijn benarde positie. Voorlopig van de kant van Brinkman even geen daadkracht.