Dasa's ja-woord nog onzeker

DEN HAAG/ROTTERDAM, 15 FEBR. “De laatste druppel bloed (lees: pecunia) is eruit gezogen. Beter kun je de laatste ronde van onderhandelingen niet typeren”, zegt een top-ambtenaar van Economische Zaken over de onderhandelingen tussen Fokker, Dasa en de overheid. Het eerste toestel van het Nederlands-Duitse vliegtuigbouw-concern zou dan ook de Fokker-Vampir moeten heten, schertst de EZ-ambtenaar.

Wanneer de raad van bestuur van Daimler-Benz - het moederconcern van Dasa - het fiat geeft, is de overname van Fokker rond. Economische Zaken vindt dat de Duitsers wettelijke normen hebben overschreden. “Maar in dit geval staat tussen gelijk hebben en gelijk krijgen honderden miljoenen guldens. En de Duitsers wisten dat we geen oorlogskas hadden”, aldus de EZ-ambtenaar.

In oktober sloten de Nederlandse overheid, Dasa en Fokker een overeenkomst voor de overname van 51 procent van de Fokker-aandelen door het Duitse concern. Naast de overname van het overheidspakket in Fokker neemt Dasa een nieuwe aandelenemissie van Fokker voor zijn rekening.

De zaak leek in kannen en kruiken en alleen wanneer uit het boekenonderzoek (het zogenoemde due dillegence onderzoek) zou blijken dat Fokker tijdens de onderhandelingen een te rooskleurige beeld van de onderneming had geschetst, konden de Duitsers nog onder de principe-overeenkomst uit.

In de laatste maanden van vorig jaar keerde een team van accountants, juristen en technici van Dasa en Daimler-Benz de Nederlandse vliegtuigbouwer binnenstebuiten op zoek naar een "lijk in de kast'. Het corpus is niet gevonden. Maar, onder druk van het moeder-concern Daimler-Benz, schroefde Dasa medio januari de financiële eisen op. Begin februari deed Andriessen twee concessies: het eigen vermogen werd verstrekt met 180 miljoen gulden en er kwam een winstgarantie van 74 miljoen gulden.

Absoluut onvoldoende, oordeelde het Dasa-bestuur. En vorige week dinsdag werd een brief gefaxt die insloeg als een bom op het ministerie van economische zaken. Opmerkelijk was de harde en soms honende toon van de brief. Toch heeft Andriessen toegegeven aan alle eisen, met uitzondering van de voorwaarde dat de Staat na de overname van Fokker nog moet meebetalen aan de sanering van Fokker.

Knarsetandend ging Andriessen akkoord. Immers het boekenonderzoek leverde geen "lijken' op. Aan de Tweede Kamer schrijft Andriessen dan ook dat hij samen met de Fokker-directie twijfelt aan “de validiteit van de eisen die Dasa aan de due dillegence meent te ontlenen”. Maar de financiële positie van Fokker verslechterde de laatste maanden en weken “drastisch”; met een financieel noodverband van de overheid - voor een bedrag van 380 miljoen gulden - kon een surséance van betaling worden voorkomen.

De precaire financiële positie van Fokker verhinderde de Staat “om Dasa in rechte te dwingen tot nakoming van de overeenkomst” van oktober. Maar de "vingers' van het ministerie van economische zaken - onder de ambtelijke leiding van de jurist Geelhoed - jeukten om Dasa voor de rechter te dagen.

Dankzij het boekenonderzoek was Dasa exact op de hoogte van de financiële positie van Fokker. De Duitse strategie was simpel: de onderhandelingen zoveel mogelijk rekken waardoor het water Fokker tot aan de lippen steeg (en zonder steun van de overheid was Fokker al verdronken).

En passant schroefde Dasa - gesouffleerd door Fokker, menen EZ-ambtenaren - de eisen op. Het ontbrak de overheid aan financiële middelen om Fokker op eigen benen te laten staan. In het zogenoemde stand-alone scenario zou de overheid onmiddellijk het eigen vermogen van Fokker met 800 à 900 miljoen gulden moet versterken en een krediet van 400 miljoen gulden voor een periode van drie jaar.

Het intensieve boekenonderzoek door Dasa had ook tot gevolg dat Fokker voor andere potentiële fusiepartners een minder interessante partij werd. Minister Andriessen heeft in de laatste fase van de onderhandelingen nog contact gezocht met het British Aerospace en het Franse Aérospatiale. Naar de mening van Fokker-topman Nederkoorn een "onverstandige' zet.

Met één hand gebonden op de rug ging minister Andriessen de laatste ronde in. Een financiële concessie van 400 miljoen gulden - in het meest sombere scenario - voorkwam dat de minister van economische zaken "KO' ging.

De fractie-woordvoerders in de Tweede Kamer toonden zich afgelopen weekend opgelucht. Maar volgens de oppositie is deze Duitsland-Nederland uitgelopen “op een wel zeer klinkende overwinning voor de Duitsers”, aldus Rosenmöller (Groen-links). D66-afgevaardigde Tommel becijferde dat de “grappenmakkerij” de Nederlandse Staat 4,5 miljoen gulden per dag heeft gekost in vergelijking met akkoord dat in oktober was gesloten. Met het bedrag van ongeveer 400 miljoen gulden zou DAF - hèt thema dat deze week waarschijnlijk de agenda van Andriessen zal bepalen - op de been kunnen worden geholpen, meent Tommel.

Nederland haalt opgelucht adem, en de laatste hindernis die nog moet worden genomen, is de goedkeuring door Daimler-Benz.

Die hindernis zou wel eens hoger kunnen zijn dan een optimistische Nederkoorn (“een formaliteit”) afgelopen vrijdag dacht. Het Daimler Benz-concern is in feite niet veel meer dan een producent van de prestigieuze Mercedes-automobiel, waarbij Dasa niet meer dan een bijrol vervult. De automobiel-poot verkeert in serieuze moeilijkheden door de daling van de verkopen, waardoor de eeuwige concurrent BMW inmiddels voorbij is geschoven. Daimler zet nu onder leiding van Merdecedes-topman Wörner alle zeilen bij om de auto-divisie uit het slop te trekken.

Het is niet aannemelijk dat Daimler nog erg veel geld over heeft voor de vreemde eend in de bijt: de lucht- en ruimtevaartdivisie, die tot overmaat van ramp zwaar in de rode cijfers is gekomen en tot op heden in de civiele luchtvaart weinig heeft gepresteerd. Het verdwijnen van de Koude Oorlog en de kosten van de Duitse eenwording hebben de militaire straaljager Jäger 90 van de politieke agenda geschrapt, waarmee Dasa een potentiële miljardenorder misloopt. De civiele luchtvaarttak beschikt over goede technologische kennis, maar heeft voor geen enkel toestel ooit een markt kunnen vinden. De ruimtevaart-poot lijdt zwaar onder de algehele malaise in deze sector, die wordt veroorzaakt door het schrappen van regeringsbudgetten voor kostbare ruimte-projecten. Bij Dasa zullen dan ook duizenden banen verdwijnen, waardoor vooral de vakbonden zich afvragen of er nog enkele honderden miljoenen guldens moeten worden uitgetrokken voor Fokker.

Daarbij komt dat in Duitsland de mening overheerst, dat niet Dasa maar Fokker een mooie deal heeft gesloten. Het weekblad Der Spiegel parafraseerde vorig jaar Duitse luchtvaart-deskundigen: “Fokker zou een onderneming zonder toekomst zijn, die Daimler nog veel geld zal kosten”.

De twintig dagen die Dasa zichzelf heeft gegund, worden nog heel spannend voor Andriessen en Nederkoorn.

Reactie Dasa

Aan het begin van de middag was er op het ministerie van economische zaken nog geen reactie binnen van Dasa op het voorstel dat minister Andriessen vrijdagavond heeft verstuurd. Bij Dasa was niemand beschikbaar voor commentaar.