Welvarend schoffie

Gates. How Microsoft's Mogul Reinvented an Industry - and Made Himself the Richest Man In America; Stephen Manes and Paul Andrews; Uitgeverij Doubleday; 534 pag.; $ 25,-

De meest kleurrijke en succesvolle figuur in de huidige computerindustrie is Bill Gates, oprichter en directeur van 's werelds toonaangevende softwarebedrijf, Microsoft in Seattle. Ieder belangrijk computer- en business-magazine heeft de afgelopen jaren wel een omslagverhaal over hem gehad. Nu is er een biografie verschenen, Gates, die een volledig beeld van William H. Gates III neerzet. De auteurs kregen diens medewerking, mochten de archieven van Microsoft uitpluizen en spraken veel van zijn vrienden en kennissen. Ze lijken zelfs te weten hoe vaak en waar Gates bekeuringen heeft gekregen voor zijn passie om zo hard mogelijk in zijn Porsche te rijden.

Bill Gates komt te voorschijn als een slim schoffie, een opschepperige tiener en een wereldvreemde yup. Waarom juist hij zo succesvol werd in de software is wel te verklaren uit wat hij heeft gedaan maar niet uit zijn karakter - dat blijft raadselachtig.

Microsoft is zo hard gegroeid en heeft zo'n dominante positie op de markt dat Gates (37) als de rijkste man van de Verenigde Staten wordt beschouwd. Gates bezit nog ruim een derde van de aandelen van zijn bedrijf, dat een beurswaarde heeft van om en nabij de 25 miljard dollar.

Toch loopt Gates het liefst rond in spijkerbroek, is de belangrijkste vrouw in zijn leven nog altijd zijn moeder Mary en smijt hij niet met geld. Integendeel, een van de talloze anekdotes over hem wil dat hij vergeefs zocht naar een kortingscoupon van 50 cent toen hij in een buurtwinkel een literpak ijs wilde kopen. Achter hem vormde zich een rij en iedereen zag dat daar vooraan Bill Gates stond. Een man achter hem legde 50 cent op de toonbank en zei: "Hier heb je vijftig cent.' Gates begreep de hint en stopte met zoeken. Hij accepteerde wel de vijftig cent.

Hoewel Gates begon als een echte computerfreak, is zijn grootste talent misschien vooral zijn slimheid in zaken. Op de juiste momenten in de opkomst van Microsoft nam Gates de juiste beslissingen of ging hij op zijn strepen staan. Vanaf het begin waarschuwde hij iedereen voor strafvervolging als ze zijn programma's kopieerden zonder toestemming en hij sloeg in 1979 een bod van Ross Perot op het nog zeer jonge Microsoft af. Hij was alert op wat de markt nodig had en sloot zelfs contracten voor software die nog geheel moest worden ontwikkeld - ook wel vaporware genoemd.

De belangrijkste stap die hij zette was, in 1980, het sluiten van een gunstig contract met computermaker IBM voor de ontwikkeling en levering van programmatuur voor de personal computer. Met hulp van zijn moeder, die IBM-topman John Opel persoonlijk kende, sloot Gates de lucratieve deal. Het verzekerde Microsoft van een grote afzet, maar Gates was tegelijk zo slim geweest de mogelijkheid open te houden ook aan anderen te leveren. De latere opkomst van de IBM-compatibles deed de rest.

Als Gates zelf zou mogen kiezen, geeft hij de voorkeur aan het imago van geniale techneut en programmeur boven dat van slimme zakenman - hij gaat liever de geschiedenis in als een Edison dan een Rockefeller. In het nawoord van Gates vertellen de auteurs Manes en Andrews dat Bill Gates een manuscript van de biografie in handen had gekregen en hen vervolgens zeven uur lang over de telefoon om de oren sloeg met verbeteringen. Daarbij bleek vooral die imagokwestie een bron van zorg voor Gates.

In een reactie in de New York Times zei een oude vriendin van Bill Gates over de biografie Gates dat alles wat in het boek stond waar is, maar dat er nog zoveel meer te vertellen is. Wie de lijvige biografie leest, kan desondanks niet anders dan de auteurs, respectievelijk redacteur van twee computerbladen en computerspecialist van de Seattle Times, complimenteren met hun werk. Ondanks de vele minutieuze details is het verhaal over de jonge Bill Gates en de opkomst van Microsoft spannend en leesbaar.

Gates begon met Microsoft in Albuquerque, New Mexico, en maakte zijn eerste programma terwijl hij nog aan Harvard studeerde. Zijn vriend en mede-oprichter Paul Allen, die later uit het bedrijf stapte, had tegelijkertijd een baan bij Honeywell. Al snel verhuisde Microsoft naar Seattle, bakermat van Gates, Allen en een paar andere medewerkers van het eerste uur. Gates moest wennen aan zijn rol als president, maar behulpzame secretaresses zorgden dat hij naar de kapper ging en afspraken nakwam. Het gevaar bestond dat moeder Mary Gates hun verwijten zou maken als haar zoon niet toonbaar was.

Hoewel Microsoft zijn klanten soms lang op programma's laat wachten, domineert het al jaren de automatiseringsindustrie. Zijn positie is zo sterk dat het bedrijf zelfs in aanvaring dreigt te komen met de Amerikaanse antitrust-wetgeving, die concurrentiebelemmerende machtsconcentraties tegengaat. Concurrenten klagen bij voorbeeld over het feit dat Microsoft zijn populaire programma Windows alleen geschikt maakt om te functioneren op computers die gebruikmaken van het besturingssysteem MS-DOS, eveneens van Microsoft.

De federale handelscommissie (FTC), die dit soort klachten behandelt, kwam vorige week tot de uitspraak dat er vooralsnog geen reden is tot stappen tegen Microsoft. Maar het was kantje boord: volgens de Wall Street Journal bleef actie uit omdat de stemmen staakten. Daarmee blijft Microsoft het risico lopen dat het ooit wel in overtreding wordt bevonden.

Begin jaren tachtig zei Gates dat zijn bedrijf aanstuurt op “een natuurlijk monopolie” in de softwaresector en dat zou nog wel eens tegen hem kunnen wordt gebruikt. De zwaarste sanctie die de autoriteiten op grond van de antitrustregels kunnen treffen is opsplitsing van een te machtige onderneming, zoals bij voorbeeld ooit met AT&T gebeurde. Zolang dat Microsoft niet overkomt, staat weinig verdere groei van het bedrijf en grotere rijkdom van Gates in de weg.