"Vastbinden van zwakzinnigen is wijdverbreid'

NIJMEGEN, 13 FEBR. In de Nederlandse zwakzinnigeninrichtingen komen tweeduizend ernstige probleemgevallen zoals Jolanda Venema voor “en soms nog ergere”.

Dat heeft prof.dr. P. Duker gisteravond in een tv-programma van de KRO verklaard. Er zijn in Nederland tussen de 1.600 en 2.500 ernstige probleemgevallen in de zwakzinnigenzorg, zo licht Duker, hoogleraar orthopedagogiek aan de katholieke universiteit Nijmegen, desgevraagd toe. Onder hen mensen die zelfverwondend gedrag vertonen. De problemen van deze gevallen worden veelal "opgelost' door ze vast te binden, aldus Duker. “Op de instellingen is de deskundigheid wat betreft deze problematiek niet groot.”

In 1988 brachten de ouders van de zwakzinnige Jolanda Venema foto's in de publiciteit waarop hun dochter stond, vastgeklonken aan een muur van haar kamer in een inrichting in Assen. De foto's zorgden voor veel opschudding in de gezondheidszorg. “Daarna heeft de overheid goed ingegrepen door geld beschikbaar te stellen”, zegt Duker. Er zijn consulententeams in het leven geroepen met specialisten die hun expertise aanbieden aan de instellingen.

Duker is lid van een consulententeam en werkt in een instituut in Nijmegen dat ernstige probleemgevallen opneemt van andere instellingen. “Maar ik behandel per jaar misschien twintig van deze gevallen.” Volgens hem zijn onvoldoende mensen in opleiding om in de behoefte te voorzien.

Ernstige probleemgevallen heten in de zwakzinnigenzorg mensen die gedrag vertonen dat een ernstige bedreiging inhoudt, hetzij voor zichzelf, hetzij voor andere personen of zaken. Duker: “Onlangs werden wij door een dagverblijf opgebeld, die hadden een meisje dat zich binnen drie dagen had blindgeslagen.”

De aantallen baseert Duker op een rapport van het Nationale Ziekenhuisinstituut uit 1990. De onderzoekers telden indertijd 1154 "zeer ernstige probleemgevallen' en 434 "extreem ernstige probleemgevallen' in de zwakzinnigenzorg. Uit een steekproef bleek bovendien dat van hen ongeveer de helft gefixeerd of gesepareerd werd. “Dat hoeft niet te betekenen dat ze de hele dag vastgebonden zijn. Het kunnen mensen zijn die 's nachts worden vastgebonden of met washandjes om lopen omdat ze zichzelf anders kapotkrabben”, aldus onderzoekster drs. M. Barnhard.

Volgens haar heeft Duker "in grote lijnen gelijk', zowel wat betreft de genoemde aantallen als wat betreft de moeilijkheden die de gezondheidszorg heeft. “De theoretische basis voor de behandeling van deze mensen ontbreekt vaak, de goede instellingen niet te na gesproken.”

Duker wijt de toestand aan de ideologie die naar zijn mening zo'n twintig jaar de zwakzinnigenzorg beheerste. “Men was van mening dat zwakzinnigen als het ware recht hadden op hun zwakzinnige gedragingen.” Van dat idee is men volgens hem inmiddels wel afgestapt, maar de achterstand die daardoor is ontstaan is nog altijd niet ingelopen.