Regering Z-Afrika en ANC akkoord over machtsdeling

JOHANNESBURG, 13 FEBR. De Zuidafrikaanse regering en het Afrikaanse Nationale Congres (ANC) hebben een akkoord bereikt over een regering van nationale eenheid, die vijf jaar lang aan de macht zal blijven. Zuid-Afrika krijgt daarmee tot 1999 een regering van blanke en zwarte partijen.

Dit heeft een onderhandelaar namens de regering, staatssecretaris Fanus Schoeman (grondwetszaken), gisteren in Kaapstad bekendgemaakt na drie dagen van onderhandelingen tussen de twee partijen. De overeenkomst betekent een belangrijke doorbraak op de weg naar hervatting van de onderhandelingen tussen alle partijen, die vorig jaar mei werden afgebroken. Het resultaat van de gesprekken tussen de delegaties moet worden goedgekeurd door het kabinet en het hoofdbestuur van het ANC en kan mogelijk op weerstand stuiten van de derde partij in de onderhandelingen, Inkatha.

Volgens Schoeman bestaat er geen verschil van mening meer over de periode van vijf jaar na de eerste algemene verkiezingen, die waarschijnlijk begin volgend jaar worden gehouden. “Het ANC staat op hetzelfde standpunt”, zei hij. Tijdens de eerste regeerperiode zullen de partijen volgens de staatssecretaris verder onderhandelen over een permanente vorm van machtsdeling daarna.

De ANC-verklaring die na de gesprekken werd uitgegeven maakte geen gewag van het akkoord over de regering van nationale eenheid. In de verklaring werd slechts gesteld dat het idee van machtsdeling was besproken en dat er voorstellen waren gedaan. Betrokkenen bij het onderhandelingsproces geven echter toe dat de partijen al langere tijd over de periode van vijf jaar spreken. ANC-onderhandelaar Thabo Mbeki sprak gisteren nog over een kortere periode, maar zei dat “dit kan veranderen”.

Het ANC heeft een wezenlijke concessie gedaan door te willen deelnemen aan een regering van nationale eenheid. Het akkoord komt tegemoet aan het machtsdelings-principe, waaraan president De Klerk en de Nationale Partij (NP) vasthouden.

Tot nu toe wilde de belangrijkste zwarte groepering verkiezingen houden voor een grondwetgevende vergadering annex interim-parlement. Nadat deze in korte tijd de grondwet heeft opgesteld, zouden nieuwe verkiezingen voor een parlement en regering moeten worden gehouden. Alleen in de interim-fase zou een regering van nationale eenheid aan de macht zijn. Deze beperkte samenwerking is nu vervangen door een langere periode. De regering van nationale eenheid blijft ook aan de macht wanneer de grondwet is opgesteld, en de tweede algemene verkiezingen worden uitgesteld tot 1999.

Pag.5: ANC zou concessie over status regio's hebben gekregen

Het Zuidafrikaanse persbureau SAPA meldde gisteren dat het ANC instemde met de periode van vijf jaar nadat de regering een concessie had gedaan over regionalisme. ANC-onderhandelaar Cyril Ramaphosa maakte op een persconferentie bekend dat de regering beslissingen over de grenzen, bevoegdheden en functies van de regio's zal overlaten aan de gekozen grondwetgevende vergadering. Tot nu toe wilde de regering de positie van de regio's vastleggen in de meerpartijen-onderhandelingen, voorafgaande aan de verkiezingen. Zij werd hierin gesteund door de leiders van thuislanden, die net als de regering een federale staat willen, terwijl het ANC een sterke centrale regering wil om de erfenis van de apartheid te kunnen opruimen.

Deze concessie dreigt de regering opnieuw in aanvaring te brengen met de Zulu-partij Inkatha van dr. Mangosuthu Buthelezi. Deze heeft het idee van een grondwetgevende vergadering, waarin het ANC vrijwel zeker een meerderheid zal hebben, tot nu toe afgewezen. Buthelezi wil de nieuwe grondwet laten opstellen door alle partijen in onderhandelingen en daarna pas verkiezingen houden. Hij heeft aangekondigd geen enkele afspraak tussen de regering en het ANC te zullen accepteren. Volgende week overlegt de regering weer met Inkatha.

De regering en het ANC hebben tevens afgesproken dat een onafhankelijke commissie toezicht zal houden op de verkiezingen. Ook wordt spoedig een commissie samengesteld, die toezicht zal houden op de staatsmedia. De regering zal de benoemingsprocedure van een nieuwe bestuursraad voor de NP-sympathieke staatsomroep laten leiden door twee rechters. Als Inkatha meewerkt, komt er nog deze maand een voorbereidende conferentie voor de hervatting van de meerpartijen-onderhandelingen. Midden dit jaar willen regering en ANC een overgangsraad in het leven roepen, waardoor de zwarte partijen een vorm van mede-bestuur krijgen.

Ramaphosa kondigde gisteren tevens aan dat het ANC binnen enkele dagen een standpunt zal innemen over het opheffen van de laatste sancties tegen Zuid-Afrika. Hij reageerde daarmee op aartsbisschop Desmond Tutu, ooit de grote voorvechter van economische sancties. De Nobelprijswinnaar van 1984 verklaarde dat de laatste financiële sancties wat hem betreft kunnen verdwijnen, wanneer leger en politie onder controle van alle partijen zijn gebracht. Daardoor kan Zuid-Afrika toegang krijgen tot leningen van het IMF en de Wereldbank. Tutu kondigde aan hierover een brief te zullen schrijven aan de Amerikaanse president Clinton.