Verward Italië roept om snel ingrijpen

ROME, 12 FEBR. Italië houdt het niet langer vol, de dagelijkse arrestaties wegens corruptie, de steeds nieuwe schandalen, de gestaag aangroeiende lijst ondernemers en politici die worden verdacht.

Premier Giuliano Amato en de Milanese officier van justitie Antonio Di Pietro, de aanjager van het smeergeldonderzoek, hebben gisteren onafhankelijk van elkaar gewaarschuwd dat de verwarring en de verontwaardiging zo groot zijn geworden dat moet worden ingegrepen.

“Vanmorgen hebben vijftien mensen zich op mijn kantoor gemeld om te komen bekennen”, zei Di Pietro in een gesprek met een groep carabinieri in Bergamo waar ook journalisten bij waren. “Zo gaat het niet meer. We moeten een oplossing vinden.”

's Middags constateerde premier Amato in de Senaat dat het land steeds meer in de problemen komt door de onthullingen over een “terecht onaanvaardbaar” verleden. We moeten snel veranderen, anders valt het democratische systeem uit elkaar, zei Amato. Op het spel staat “de geloofwaardigheid van de regering, van het parlement, van ons industriële systeem, van onze internationale concurrentiepositie”.

Een paar uur voor zijn toespraak was paniek ontstaan op de beurs en de valutamarkt in Milaan na geruchten dat ook Amato zelf, minister van begroting Reviglio en de managing director van Fiat, Cesare Romiti, door de Milanese justitie van corruptie zouden zijn beschuldigd. De Milanese hoofdofficier van justitie Borelli heeft dit meteen ontkend, maar toen was al duidelijk geworden wat voor effect alleen het gerucht al kan hebben.

Het tekent de onzekerheid in Italië. Veel politici en ondernemers wachten angstig af of hun naam ook opduikt. Toonaangevende leiders (de gisteren afgetreden Craxi is het symbool daarvan) raken in diskrediet zonder dat er "schone' opvolgers klaar staan. Politieke partijen zitten zonder geld. Honderden bouwprojecten liggen stil omdat niemand een besluit durft te nemen, uit angst van corruptie te worden beschuldigd of uit angst te betalen aan corrupte ondernemers.

Op de vraag wat de oplossing dan is antwoordde Di Pietro dat het niet aan hem is om de uitweg aan te wijzen.

“De politici moeten de oplossing vinden. Ik voer geen oorlog tegen het systeem, ik vervolg specifieke feiten. Er zijn weinig oneerlijken en veel domme meelopers die ermee akkoord zijn gegaan. Maar zoals de zaken nu liggen móet er een oplossing komen.”

Pag 5: Voorrang voor nieuwe kieswet

De Milanese officier van justitie Antonio Di Pietro zei het niet eens te zijn met zijn collega-officier Gherardo Colombo, die een soort amnestie heeft voorgesteld voor mensen die meewerken met de justitie. Voorwaarden daarvoor zouden zijn terugbetaling van het smeergeld en een verbod om gedurende een bepaalde tijd openbare functies te vervullen. Zo kan volgens Colombo worden voorkomen dat de smeergeldschandalen nog jaren voortgaan.

Volgens Di Pietro moet de oplossing meer worden gezocht in politieke hervormingen die tot een vernieuwing van de politieke klasse leiden. Daarnaast herhaalde hij de veelgehoorde pleidooien voor verandering van de regels voor de aanbesteding van overheidscontracten (een openbare aanbesteding is eerder uitzondering dan regel) en voor beëindiging van de gewoonte dat managers bij staatsbedrijven worden benoemd op basis van hun partijlidmaatschap in plaats van op grond van hun professionele kwaliteiten.

Ook de socialistische premier Amato denkt in die richting. Hij hield in de Senaat een interventie over het aftreden van zijn partijgenoot Claudio Martelli, die is beschuldigd van betrokkenheid bij het frauduleuze bankroet van de Banco Ambrosiano, in 1982.

Alleen maar een nieuwe minister van justitie benoemen lost het probleem niet op, zei Amato. De “morele kwestie” moet de hoogste politieke prioriteit krijgen. Niet de mafia, de lire, het begrotingstekort of de werkloosheid moet vooropstaan, maar het probleem van de corruptie binnen het politieke stelsel, waar de andere problemen in veel opzichten in wortelen.

Concreet betekent dit dat Amato voorrang wil geven aan een hervorming van de kieswet. Tot nu toe heeft het kabinet dit thema aan het parlement overgelaten, maar de partijen komen er niet uit. Van veel kanten wordt ervoor gepleit om een meerderheidsstelsel in te voeren en daarna vervroegde verkiezingen te houden. Zo zouden de kiezers zelf een politieke zuivering kunnen doorvoeren. Velen hopen dat de partijen met een meerderheidsstelsel minder mogelijheden hebben om de kiezers met ondemocratische middelen (beloftes van banen en gunsten, kopen van stemmen) te beïnvloeden.

Amato liet doorschemeren dat hij, in samenwerking met president Oscar Luigi Scalfaro, werkt aan een herschikking van zijn kabinet, dat daarna als hoofdtaak de opstelling van een nieuwe kieswet en de voorbereiding van verkiezingen zou krijgen. Sommige kranten speculeren vanmorgen op verkiezingen in het najaar.

Ook Craxi en andere politici die van corruptie zijn beschuldigd, hebben gewaarschuwd dat de situatie onhoudbaar dreigt te worden, maar de ondertoon daarbij was dat er een collectief pardon moet komen. Met name president Scalfaro heeft duidelijk gemaakt dat hij zich daar fel tegen zal verzetten. Scalfaro heeft de afgelopen weken met klem aangedrongen op een onderzoek naar de politieke corruptie in het zuiden, met als concreet onderwerp de miljoenen die zijn uitgegeven na de aardbeving bij Napels, in 1980.

De meeste smeergeldschandalen die de afgelopen maanden aan het licht zijn gekomen, spelen in Noord- of Midden-Italië. In het zuiden is de corruptie zeker zo groot, zo heeft Scalfaro vorig jaar zelf geconstateerd als voorzitter van de parlementaire onderzoekscommissie naar de hulp voor de slachtoffers van de aardbeving bij Napels. Steeds meer ontpopt Scalfaro zich als een sturende factor binnen een in verwarring geraakt bestel. Zijn lijn is duidelijk: wie gezondigd hebben moeten boeten, maar zij mogen niet heel het land in hun val meeslepen.