Seymour Likely's ironisch engagement

In de galerie van sociëteit Arti in Amsterdam is werk van de gefingeerde Amerikaanse kunstenaar Seymour Likely te zien. Een interview met zijn drie geestelijke vaders: “Wij kunnen alles.”

Hoeveel Nederlandse kunstenaars houden zich in hun werk bezig met de vlagverbranding in Amerika, de ondervertegenwoordiging van gekleurde mensen in het kunstcircuit, het lustleven van de grote filosofen, het einde van de Koude Oorlog en de aankleding van een basketball-team?

Weinig. Seymour Likely wel, maar hij is dan ook een uitzondering. Hij is een gefingeerde Amerikaanse kunstenaar die uit drie Amsterdamse kunstenaars bestaat: Ronald Hooft, Ido Vunderink en Aldert Mantje, die hem samen eind jaren tachtig bedachten en zijn werken uitvoeren. Aanvankelijk was hij een mysterieuze grap binnen de Amsterdamse grachtengordel, maar inmiddels trekt Likely's werk internationaal de aandacht.

“Wij kunnen alles,” zegt Ronald Hooft: “Realistisch of abstract schilderen, installaties maken, fotograferen, boeken maken, films. We hebben een caf'e ingericht, een tenue voor een basketbalteam ontworpen, enzovoorts. Als Seymour Likely zijn we de Leonardo da Vinci van dit fin de siècle.”

Hoe brutaal en universeel Likely als kunstenaar is, valt te zien op de overzichtsexpositie "Seymour Likely Cares' in Arti in Amsterdam. Wie de verzameling vergulde gipsen mannelijke geslachtsdelen in plastic zakjes met namen van filosofen er op ziet (Charade), denkt misschien dat Likely een kunstenaar is die uitsluitend perfect vormgegeven grappen maakt, maar dat blijkt een misverstand. “Veel van het werk dat we als Likely maken, blijkt een maatschappelijke, politieke lading te hebben. Daarom hebben we voor deze tentoonstelling de titel "Seymour Likely Cares' gekozen. Wij maken geen kunst die alleen maar over kunst gaat,” zegt Mantje.

Neem bijvoorbeeld de serie schilderijen Delft-American Friendship, bestaande uit replica's de Amerikaanse vlag (geschilderd door pop-artkunstenaar Jasper Johns) met schroeiplekken, waarachter Vermeers gezicht op Delft te voorschijn komt. “Vlagverbanding, daar krijgt je in de VS een zwaardere straf voor dan een serie moorden, bij wijze van spreken,” aldus een van de Likely-kunstenaars.

Kritisch is ook de installatie met meer dan dertig zwarte en witte biggen van gips, getiteld The Unexpected Return of Blinky Palermo from the Tropics. De biggen zitten voor een lessenaar, in afwachting van een lezing. Er hangen een schoolbord, volgekrabbeld à la Beuys, en tekeningen van tropische bloemen aan de wand. Het kunstwerk is in de eerste plaats een reactie op Julian Schnabels (onlangs door lekkage aangetaste) schilderij in het Stedelijk Museum getiteld The Unexpected Death of Blinky Palermo in the Tropics, dat verwijst naar de dood van de kunstenaar Blinky Palermo, student van Beuys. Maar Blinky Palermo was een pseudoniem, genomen van een bekende zwarte bokser. Vandaar dat een lezing over de kunst van Palermo, waar alle witte biggen voor komen, verwarring zaait, en ook een groot aantal zwarte toehoorders trekt, die denken dat het over de zwarte bokser gaat. De biggen-installatie is dus indirect kritiek op het blanke kunstwereldje, aldus Hooft.

Zo zijn er meer kunstwerken die verwijzen naar (vaak Amerikaanse) politieke en maatschappelijke situaties. Een filmscherm met daarop geschilderd de handen van een honkbalspeler die naar veilige honk grijpt en de titel It's safe, wordt vergezeld van pianokrukjes waarvan de zetels beschilderd zijn met portretten van dictators die door de Amerikaanse geheime dienst in het zadel werden geholpen. Twee grote vredessymbolen van grijze (Russische) militaire petten markeren het einde van de Koude Oorlog.

Drie durven meer dan één, dat blijkt duidelijk uit het werk van Likely: het drietal behandelt onderwerpen, waaraan een individuele Nederlandse kunstenaar zich al gauw denkt te vertillen. Ze presenteren zichzelf als Likely brutaler en met meer ironie dan de doorsnee Nederlandse kunstenaar, en hun werk ziet er on-Nederlands, soms reclame-achtig uit. Die combinatie werkt.

Het succes van Likely (momenteel meerdere exposities in Nederland, deelname aan groepstentoonstellingen in het buitenland) is groter dan van elk van zijn drie geestelijke vaders afzonderlijk. Dat hindert Hooft, Vunderink en Mantje allerminst. Integendeel, aldus Hooft: “Het is een prima vehikel voor onze ideeën, die we samen bedenken in de kroeg, of op onze gezamenlijke ateliers. Soms hebben we in drie minuten een goed idee, en dan zorgen we samen voor een perfecte uitvoering.” Mantje: “Likely toont dat we betrokken zijn bij leven en kunst, bij alles wat ons toevallig opvalt. Seymour Likely Cares - at random”.

Zie ook: galerierubriek CS