Voorzichtigheid kenmerkt initiatief

WASHINGTON, 11 FEBR. Door mee te doen aan de vredesonderhandelingen over Bosnië-Herzegovina heeft president Clinton duidelijk gemaakt dat Amerika onder hem geen afscheid neemt van het leiderschap in de wereld. Toch is hij aanzienlijk voorzichtiger dan hij tijdens zijn presidentiële campagne heeft voorspeld. De leider van de Republikeinen, senator Robert Dole, uitte gisteren dan ook zijn “teleurstelling”. “Het is veel minder dan de harde actie die hij heeft beloofd in de campagne en het is lang niet genoeg om het bloedvergieten en de etnische zuiverig te stoppen”, zei hij.

Clinton wenst geen regelrechte interventie maar onderhandelingen. Hoe dat in zijn werk moet gaan, als de leiders van één van de partijen, de Serviërs, voor een oorlogstribunaal moeten worden gesleept, is onduidelijk. Het embargo is het enige drukmiddel. De Amerikaanse regering legt in tegenstelling tot VN- en EG-onderhandelaars Cyrus Vance en David Owen de schuld van de etnische zuivering exclusief bij de Serviërs, terwijl de Russen juist hebben laten doorschemeren dat een verlichting van het embargo tegen Servië en Montenegro als beloning voor de medewerking bij de onderhandelingen van nut kan zijn.

Clinton hecht ook aan het symbool van Amerikaanse betrokkenheid. “Het is een belangrijk moment voor onze rol na de Koude Oorlog in de wereld”, lichtte hij gisteren zijn besluit toe. “Ik denk dat ze willen dat we meer doen maar dat we dat voorzichtig doen. Als we niet betrokken raken wordt het principe van etnische schoonmaak bevestigd. Er is een kans dat het zich verspreidt.”

Tijdens zijn campagne had Clinton de passiviteit van president Bush ten aanzien van Bosnië nog fel aangevallen, ook al verschilden zijn ideeën over buitenlands beleid filosofisch weinig van die van de president. De kritiek op Bush trok stemmen van de Reagan-democraten die van Oosteuropese immigranten afstammen. Maar eenmaal zelf president geworden had Clinton niet zo snel een nieuwe oplossing bij de hand. Minister van buitenlandse zaken Christopher onthield zijn steun aan het vredesplan Owen-Vance - dit tot ergernis van de VN-onderhandelaars, die de VS verweten zelf geen verantwoordelijkheid te willen nemen of troepen beschikbaar te stellen. “Wij weten wat het is”, zei Owen. “De Britten, Fransen en Spanjaarden hebben wel troepen daar.” Door geen goedkeuring te hechten aan het vredesplan dat Bosnië in tien provincies indeelde steunde Christopher in wezen de partijen die het afwijzen.

Clinton heeft deze impasse gisteren doorbroken door in de woorden van minister Warren Christopher “het volle gewicht van de Amerikaanse diplomatie” in de schaal te werpen. Het is geheel in de stijl van de voorzichtige advocaat Christopher, die hecht aan procedures.

Er worden Amerikaanse troepen in het vooruitzicht gesteld, maar pas als er een nieuw akkoord is bereikt, dat naar Amerikaans oordeel niet is opgelegd. Het grotendeels symbolische vliegverbod boven Bosnië zou worden afgedwongen, evenals het VN-embargo tegen Servië en Montenegro. Clinton heeft daarmee degenen die rechtstreeks militair willen ingrijpen, genegeerd. Hij wil alleen troepen sturen als onderdeel van een multinationale strijdmacht. De meerderheid van VN-soldaten moet van andere landen, vooral Westeuropese, komen.

Zelfs die deelname aan de VN-macht in Bosnië wordt door Clintons militaire specialisten afgeraden. De Vietnamoorlog begon ook met een minimaal aantal Amerikaanse adviseurs. De chefstaf van het Pentagon, generaal Colin Powell, voelt zich niet meer thuis onder de nieuwe minister van defensie, Les Aspin. Hij wil al rond juni vertrekken omdat hij zich niet kan verenigen met de drastische bezuinigingen, de opneming van homoseksuelen in de krijgsmacht en de verlating van de Powell-doctrine. Volgens die doctrine is militaire interventie alleen mogelijk als het resultaat duidelijk omschreven en haalbaar is. Powell was ook tegen de bevrijding van Koeweit. En daar was nog een duidelijk front, dat in Bosnië ontbreekt. De Clinton-regering wil nu onderhandelen met de VN over de mogelijkheid terug te schieten naar aanvallers.

Christopher uitte gisteren nog indirect kritiek op de passiviteit van de regering-Bush. “Het Westen heeft alle kansen gemist om het conflict niet te laten ontaarden in de huidige onontwarbare knoop.” De escalatie van de oorlog in Bosnië had plaats in het Amerikaanse verkiezingsjaar, reden voor Bush om de Europeanen de verantwoordelijkheid voor het vinden van een oplossing toe te bedelen: de bondgenoten moesten nu eens het initiatief nemen, zij zaten vlakbij. Pas rond december oefende Bush' minister van buitenlandse zaken, Lawrence Eagleburger, druk uit op de permanente leden van de Veiligheidsraad, Engeland, Frankrijk en Rusland, om tenminste het vliegverbod af te dwingen. Hij stuitte op grote weerstand. Engeland en Frankrijk vreesden dat hun grondtroepen in Bosnië zouden worden bedreigd. Rusland steunde Servië. Clinton denkt nu de consensus te kunnen herstellen door minder hard op te treden dan hij oorspronkelijk had aangekondigd.