Plantaardig inuline kan fosfaat in waspoeder vervangen

Geoxydeerd inuline is een uitstekende vervanger van fosfaat in wasmiddelen. Zo blijkt uit het proefschrift van scheikundige dr. Arie Besemer, die hierop eind vorige maand promoveerde aan de Technische Universiteit Delft. Inuline is net als zetmeel een polymeer van suikermoleculen. De stof zit ondermeer in cichorei, aardpeer, andijvie, uien en prei.

Fosfaat, een calciumbindend middel dat zorgt voor waterontharding in waspoeders, wordt sinds vijf jaar steeds meer vervangen vanwege eutrofiëring van het oppervlaktewater. In 1987 werd in Nederland nog 25.000 ton fosfaat geloosd via de wekelijkse was.

In plaats van fosfaat wordt nu veelal een combinatie van zeoliet en een synthetische polycarboxylaat (veelal poly-acrylaat) gebruikt. Zeoliet is een onschadelijke aluminium-siliciumverbinding die op klei lijkt en dienst doet als anorganische ionenwisselaar. Een kwart van elk wasmiddel bestaat uit zeoliet. Polycarboxylaat, drie procent van het waspoeder, breekt echter niet af en is daarom minder gewenst.

Besemer zocht naar een vervanger van polycarboxylaat. Hij onderzocht de mogelijkheden van zetmeel en inuline. Zetmeel bestaat uit glucose-eenheden terwijl inuline uit fructosegroepen bestaat. Om als fosfaatvervanger bruikbaar te zijn dienen zetmeel en inuline eerst te worden omgezet met hypochloriet tot 2,3-dicarboxy-zetmeel en 3,4-dicarboxy-inuline. Het calciumbindend vermogen van geoxideerd inuline (2,5 mmol Ca/g) is bijna het dubbele van dat van geoxideerd zetmeel. Dat is zelfs genoeg om zowel zeoliet als polycarboxylaat te kunnen vervangen. Uit het onderzoek blijkt dat dicarboxy-inuline ook magnesium bindt. Dat is gunstig, want hard water komt niet alleen door kalk maar ook door magnesium in het leidingwater.

Inuline, in ons land uitsluitend gewonnen uit cichoreiwortels, wordt vooral als reuk- en smaakloze vetvervanger toegepast in de voedingsindustrie. Sinds kort ook in gebruik als calorie-arme voedingsvezel en op kleine schaal als grondstof voor ethanol, melkzuur en barnsteenzuur. In Mexico is de nationale drank tequila gebaseerd op fermentatie van inuline. De verbouw van cichorei levert ongeveer 10 ton inuline per ha. Het huidig areaal cichorei in ons land is 2500 ha, allemaal op contract geteeld voor de Suiker Unie. Als men inuline in het wasmiddel stopt in plaats van polycarboxylaat dan is er 500 ha cichorei extra nodig. Als tevens zeoliet wordt vervangen dan is volgens Besemer een uitbreiding van 3000 ha mogelijk. Maar de producent van inuline, Suiker Unie, mikt vooral op de internationale markt. Mondiaal wordt nog jaarlijks 2 miljoen ton fosfaat in wasmiddelen gestopt.