EG-commissaris Brittan praat morgen in VS over Gatt; Vrijhandel heeft weinig prioriteit onder Clinton

WASHINGTON, 10 FEBR. EG-commissaris Brittan, die morgen in Washington zijn eerste ontmoeting heeft met de nieuwe Amerikaanse handelsvertegenwoordiger Micky Kantor, zal harde gesprekspartners ontmoeten, die langslepende affaires moe zijn. Het is nu al duidelijk dat president Clinton handelspartners eerder met sancties zal treffen dan zijn voorganger Bush.

Amerikaanse handelsspecialisten zijn bitter na het eindeloze geharrewar rond een landbouwakkoord met de EG over oliehoudende zaden. De uitkomst van dat akkoord, dat in november werd bereikt, was in het voordeel van de EG. Ten koste van boze Amerikaanse sojaproducenten mag de EG de hand mag blijven lichten met de Gatt-regels.

De VS verwachten nu concessies van Europese zijde. Dat was ook de reden dat er weinig bereidheid was tot medewerking in de verdere onderhandelingen over een wereldhandelsakkoord. Aan de Europese staalindustrie werden strafheffingen opgelegd wegens dumping en vanaf volgende maand mogen buitenlandse aannemers, waaronder Philips, niet meer meedingen naar Amerikaanse overheidscontracten. “Amerika wacht op een signaal van Europa”, zegt Daniel Esty van het Institute for International Economics, een denktank over internationale handel. “De regering-Clinton maakt zich minder druk over vrijhandel. Het staat pas op de vijfde plaats van zijn agenda.”

Clintons belangrijkste verkiezingsbelofte is economisch herstel. Daar zal hij alles ondergeschikt aan maken. De economie is weliswaar herstellende, maar de werkloosheid blijft praktisch even hoog als gedurende de recessie. Clinton kan het zich niet veroorloven banen te verliezen. Industrieën die om protectie vragen om banen te beschermen, krijgen bij hem dus een gewillig gehoor. Lobbyisten voor de auto-industrie bestormen nu al het Witte Huis en het ministerie van handel voor sancties. De drie grote autoconcerns zagen gisteren af van hun voornemen om bij de regering een klacht in te dienen tegen de Japanse concurrenten wegens dumping. Daarmee is voorlopig het gevaar bezworen dat de VS kort na het aantreden van president Clinton verzeild raken in een derde handelsconflict. Bijna alle anti-dumpingzaken worden door de Amerikaanse klagers gewonnen, omdat de buitenlandse concurrenten aan zwaardere eisen moeten voldoen. General Motors krabbelde aanvankelijk terug uit angst dat de consument zou rebelleren tegen zelfgenoegzame protectie van de automastodonten uit Detroit. Nu zijn de drie van plan veranderd en gaan ze direct lobbyen bij Clinton. Als er geen kafkaëske antidumpingprocedure komt, kan Clinton zelf het initiatief nemen tot quota of heffingen. Het Congres overweegt om protectionistische wetten aan te nemen. De druk is groot en vrijhandel is niet populair bij de kiezer.

Amerika verliest langzamerhand haar ideologische blik op de wereldhandel. Vooral Republikeinen zagen in vrijhandel een verbreiding van de heilboodschap van laisser faire. Dat wil niet zeggen dat Amerika vrij van protectionisme was, maar beschermingsmaatregelen veroorzaakten altijd veel wroeging. De EG en Japan hebben altijd minder scrupules gehad over gereguleerde handel. Een beperking van auto-importen werd in de EG zonder problemen aanvaard, evenals heffingen op niet-Europese elektronica.

De Amerikaanse omslag van free trade (vrijhandel) naar fair trade (eerlijke handel, soms codewoord voor protectie) is dan ook een aanpassing aan de heersende mening in de rest van de wereld. Amerikaanse protectionistische maatregelen werden voorheen onder het mom van vrijhandel genomen. De Amerikaanse regering ging pas over tot "vrijwillige' afspraken over beperking van export naar Amerika na traumatische onderhandelingen met handelspartners. Onder de regering Clinton zullen handelsbesprekingen meer resultaatgericht worden. Japan zal niet meer te horen krijgen hoe het een open markt in eigen land moet creëren. Het zal het verzoek tot verkleining van het handelstekort meer naar eigen inzicht mogen invullen. Als er niets van terecht komt, dan zullen er tegenmaatregelen volgen.

De afsluiting van de Uruguayronde is niet dringend meer voor Clinton. Als het ooit tot een akkoord komt, zal het vooral van symbolische aard zijn. Esty verwacht dat belangrijke hoofdstukken zullen uitvallen. Het vormen van een handelsblok met Mexico en Canada heeft een veel hogere prioriteit.

Clinton heeft wel de minzaamheid om de termijn van de fast track procedure in de senaat voor de Uruguayronde van tariefverlagingen in het kader van Gatt tot na 1 maart te verlengen. Fast track dwingt de senaat om over het akkoord in zijn geheel te stemmen zonder amendementen aan te bieden. Totnogtoe is fast track jaar na jaar verlengd. Dat kon zelfs een vrijhandelsidealist als Bush niet verhelpen.