Compromis over gemeenschappelijk importbeleid opnieuw ter discussie; Bananen blijven tweespalt zaaien binnen Europa

BRUSSEL, 10 FEBR. Bananen blijven voor moeilijkheden zorgen in de Europese Gemeenschap. In december leken de EG-ministers van landbouw na een jaar onderhandelen overeenstemming te hebben bereikt over de invoer van zogeheten dollar-bananen uit Midden- en Zuid-Amerika. Maar in werkelijkheid is er van eensgezindheid geen sprake, zo bleek gisteravond in Brussel na afloop van de zoveelste vergadering die was gewijd aan het bananendossier. Duitsland dreigt zelfs naar het Europese Hof van Justitie te stappen.

De Europese consument eet drie soorten bananen: relatief goedkope bananen uit de zogeheten "dollargebieden', bananen uit ontwikkelingslanden/ voormalige koloniën en bananen die op het grondgebied van de EG zelf worden geproduceerd. Tot dusver geldt binnen de EG "vrijheid blijheid', waarbij elke lidstaat zijn eigen spelregels ten aanzien van de handel bepaalt.

Zo laat bananenconsument nummer één, Duitsland, als enige lidstaat van de EG de import geheel vrij. Nederland en België hanteren een invoertarief van 20 procent, comform de regels van de Gatt (Algemene overeenkomst inzake tarieven en handel). De andere lidstaten, zoals Frankrijk en Groot-Brittannië, bevoordelen hun eigen producenten of producenten in hun voormalige koloniën, en schermen hun markten af van "dollarbananen' (zoals Chiquita en Delmonte).

Aan die diversiteit moet een einde komen nu de interne Europese markt is gerealiseerd, die immers als gevolg heeft dat de binnengrenzen tussen de lidstaten zijn weggevaagd voor het goederenverkeer. Ook bananen moeten vrij kunnen circuleren binnen de gemeenschap en om dat mogelijk te maken moeten de lidstaten het eens zien te worden over een gemeenschappelijk invoerbeleid.

In december leek een compromis te zijn bereikt, op basis van een voorstel van de Europese Commissie. Dat hield in dat de invoer van dollarbananen met ingang van deze zomer aan contigenten zijn gebonden, hetgeen in feite neerkomt op bescherming van de "eigen' bananenproducenten en het voortrekken van de invoer uit ontwikkelingslanden. De EG voert jaarlijks zo'n 2,5 miljoen ton dollarbananen in, waarvan 1,3 miljoen ton in Duitsland wordt geconsumeerd. Straks mogen EG-handelaren nog maar 2 miljoen ton importeren (en Duitsland nog maar 66.500 ton) tegen een invoertarief van 100 ecu per ton. Voeren ze meer in dan het opgelegde contigent, dan geldt een heffing van 850 ecu per ton.

Het gevolg van dat alles is dat de Europese consument die gewend was aan de goedkope dollarbanaan, voortaan fors meer moet betalen. Een kilo voor 1,99 gulden zou straks wel eens tegen de 4 gulden kunnen kosten, rekende gisteravond een ambtenaar voor. Producenten, handelaren en vervoerders zijn de afgelopen maanden fel van leer getrokken tegen het voorstel van de Europese Commissie. Een groot deel van de invoer verloopt via de haven van Antwerpen. Daar zullen vele banen verloren gaan, zo werd gisteravond gereageerd.

Onder Brits voorzitterschap werd in december na een marathonbijeenkomst uiteindelijk maar gestemd over de bananen, met als gevolg dat Duitsland werd overstemd. Het kreeg alleen de steun van Denemarken, België en Luxemburg. Maar daar legt het zich niet bij neer, zo liet de nieuwe Duitse minister van landbouw, Jochen Borchert, gisteren direct al weten bij de aanvang van de vergadering. Vooral in Oost-Duitsland zijn bananen razend populair. “Oostduitsers zien bananen als symbool van vrijheid en dat laten ze zich niet zo maar afpakken”, aldus een woordvoerder.

Bananen vormden ook al een struikelblok toen in 1957 het Verdrag van Rome werd opgesteld ter oprichting van de EEG. Bonn kreeg toen gedaan dat er een apart protocol aan het Verdrag werd toegevoegd, waarin aan Duitsland het recht werd gegeven vrij bananen in te voeren. Op dat protocol beroept Duitsland zich nu: indien het invoerregime van bananen wordt veranderd, moet het protocol worden gewijzigd en dat kan alleen maar als daar unanimiteit over bestaat. Aangezien die eensgezindheid ontbreekt, kan het voorstel van de Commissie niet van kracht worden, aldus de redenering van de Duitsers, die desnoods naar het Europese Hof stappen.

Ook minister Bukman, die in december nog aarzelend instemde met het Commissie-voorstel, is niet ingenomen met het beoogde uniforme invoerregime. “Puur protectionisme”, aldus de minister, en in elk geval naar de geest in strijd met de Gatt. Hij erkende dat hij de afgelopen weken veel bezoek heeft gehad van lobbyisten die de belangen van de dollarbananenproducenten verdedigen. Volgens Bukman bestaan allerlei onduidelijkheden in de tekst die de Europese Commissie nu op tafel heeft gelegd.

Bovendien is Bukman het eens met het Deense voorzitterschap van de ministerraad, dat in december alleen werd beslist over de invoer van bananen maar dat geen besluit werd genomen over het geven van steun aan de eigen bananenproducenten in de EG. Ook dat onderdeel van het bananendossier leidde gisteren tot verdeeldheid. De Europese Commissie, Groot-Brittannië, Frankrijk en de zuidelijke lidstaten menen dat in december wel degelijk ook het voorstel werd aanvaard voor een Europese marktordening voor bananen (te vergelijken met steun die andere landbouwers in de EG krijgen).

Gisteravond kwamen de twaalf ministers er niet op tijd uit, althans niet op tijd voor het diner waarbij afscheid moest worden genomen van de afgetreden Duitse minister Kiechle van landbouw. Wellicht om de sfeer niet al te zeer te verpesten werd besloten dat vandaag verder over het onderwerp zou worden gesproken. Minister Bukman liet gisteravond weten dat hij nog aarzelde tussen zich onthouden van stemming of tegen stemmen, indien er vandaag koppen geteld zouden worden.