Leger van werklozen remt herstel

Praktisch alle cijfers wijzen erop dat het goed gaat met het economisch herstel in de Verenigde Staten. De orders voor duurzame goederen zijn in december gestegen met maar liefst 9,1 procent, de inkomens stegen in die maand met 1 procent, de consumentenbestedingen met een half procent, het aantal industrie-orders groeide met 5,3 procent en de index van economische indicatoren ging met 1,9 procent omhoog - de grootste stijging in tien jaar.

Wall Street was in jubelstemming en overschreed vorige week donderdag voor het eerst sinds 1 juni de grens van 3413 punten. De Amerikaanse economie zit duidelijk in de lift. Het enige probleem is dat de groei van de werkgelegenheid te wensen overlaat.

Vrijdag werd opnieuw duidelijk dat bedrijven nog steeds aarzelen om nieuw personeel aan te nemen. Hoewel het percentage werkzoekenden van de beroepsbevolking daalde met 0,2 procentpunt naar 7,1, kwamen er slechts 105.000 nieuwe banen bij. Dat is mager vergeleken bij de groei na vorige recessies, die steeds 2 à 300.000 bedroeg. De daling van de werkloosheid is te wijten aan het inkrimpen van de beroepsbevolking in zijn geheel. Maar liefst een half miljoen mensen besloten in januari om niet meer naar een baan te zoeken of op te houden met werken. Ze zijn ontmoedigd, gaan een opleiding volgen of hebben een andere reden. Niet alleen het aantal werklozen is met 0,2 procent gedaald, ook het aantal werkenden.

Dat grote bedrijven als IBM, Sears, Westinghouse, McDonnell Douglas, Boeing, Kodak - de rij wordt steeds langer - ook met ontslagaankondigingen kwamen en New York City een recordaantal werklozen noteerde (13,4) kan niet genegeerd worden. In een Pittsburghse krant stond een cartoon waarop twee mannen naar krantekoppen kijken: "Produktiviteit omhoog... Consumentenbestedingen gestegen... Herstel binnen handbereik...' Zegt de een tegen ander: “Je zou bijna willen dat je werk had, hè?”

Hoewel door niemand meer wordt getwijfeld aan de robuustheid van het herstel, vragen economen zich af waar het geld voor de bestedingen vandaan komt. Er is geen nieuwe groep consumenten die net werk heeft gevonden. Zijn de Amerikanen zich in de schulden aan het steken of hebben ze nog zoveel spaartegoeden? Er zal nog wel een terugslag komen, zei onder meer de econoom Susan Hering, maar het herstel loopt geen gevaar meer.

Het stagneren van het herstel zou nog veroorzaakt kunnen worden door dalende bestedingen als mensen hun belastingaanslag zien en door het einde van Clinton's honeymoon. Na de euforie over de uitslag van de presidentsverkiezingen en de feesten bij de inauguratie, komt er binnenkort een moment waarop men zich gaat afvragen waar alle voorgespiegelde veranderingen blijven.

Sinds een jaar of tien à vijftien daalt het gemiddelde inkomenspeil van Amerikanen gestaag. De hardnekkigheid van de recessie van begin jaren tachtig en die van nu zijn symptomen van een land dat economisch langzaamaan zwakker wordt. Factoren daarbij zijn natuurlijk de dalende koopkracht en afnemende binnenlandse bestedingen. Daarom is het maar de vraag of de bestedingen tijdens het huidige herstel hoog genoeg blijven om de economie verder te laten groeien. Het geld moet komen van goedbetaalde banen, die echter nog geschapen moeten worden.

Een van de andere kenmerken van deze recessie is dat de service-sector groeit. Dat is een sector van dienstverlenend personeel, meestal in winkels en restaurants. Het zijn de laagstbetaalde banen en ze zijn vaak ook nog parttime. Jongeren zonder opleiding die in de service-sector terechtkomen, verdienen vaak maar 4,75 dollar bruto per uur. Omdat ze een deeltijdbaan hebben, is de werkgever niet verplicht een zieketekostenverzekering voor ze te sluiten. Het is een bloeiende sector, die gedurende de afgelopen recessie voortdurend is gegroeid, maar het is niet de kurk waarop een herstel kan drijven.

De afnemende vraag uit het buitenland, dat ook met een recessie te maken heeft, en de mogelijk stagnerende binnenlandse bestedingen zullen een herstel misschien niet geheel stuiten, maar de conjunctuurgrafiek van de komende jaren zal een minder hoge piek vertonen dan in het verleden.