John Major zet verzorgingsstaat op de helling

LONDEN, 8 FEBR. Het concept van Groot-Brittannië als verzorgingsstaat staat op de helling. Kinderbijslag, door de staat gegarandeerde ouderdomspensioenen en uitkeringen bij werkloosheid en ziekte worden mogelijk alle afhankelijk gemaakt van het inkomen.

Bestaande subsidies voor huisvesting, vervoer en gezondheidszorg zullen wellicht eveneens aan een revisie worden onderworpen.

“Niets is uitgesloten, niets staat vooralsnog vast”, zei de staatssecretaris voor begrotingszaken, Michael Portillo, gisteren in het Lagerhuis. “Het gaat erom dat we precies achterhalen hoe we 250 miljard pond aan belastinggeld (de omvang van de jaarlijkse begroting) besteden. Je zou wel gek zijn, als je dacht dat elke penny daarvan op dit moment verstandig wordt uitgegeven.”

De bewindsman kwam met zijn verklaring onder pressie van Labour, nadat in het weekeinde alom was gespeculeerd over diepgaande geschillen in het kabinet-Major over de manier waarop de overheid op haar uitgaven kan bezuinigen. Portillo beloofde dat de eerste resultaten van de diepgaande herziening deze zomer bekend zullen worden.

Het kabinet-Major bestudeert voorstellen om de uitkering van een overheidspensioen te beperken tot bijstandsgerechtigden. Volgens die voorstellen wordt het aantal van tien miljoen mensen die recht hebben op een staatspensioen teruggebracht tot 2,5 miljoen, een besparing van 19 miljard pond op een post die nu 25 miljard pond per jaar bedraagt. Een soortgelijk voorstel betreft een besparing van 75 procent op de kinderbijslag, die niet langer zou moeten worden uitbetaald aan alle zeven miljoen moeders ongeacht hun inkomen.

Conservatieve ministers beklemtonen dat de revisie niet uitsluitend is ingegegeven door het alarmerend stijgende overheidstekort (geraamd op 50 miljard pond voor het komend jaar) en zeggen dat sommige herzieningen in een periode van twintig jaar geleidelijk ingevoerd zullen worden. Oudere werknemers zouden niet door de herzieningen mogen worden getroffen. De Tories zijn niet van plan hun verkiezingsbeloften voor de komende vier jaar te verbreken. Die golden bescherming van het principe van een staatsgezondheidszorg, handhaving van de waarde van de kinderbijslag en van de oudedagsvoorziening. Maar John Major heeft sindsdien gezegd dat het “te gemakkelijk is” om te denken dat de overheid tot in eeuwigheid blijft betalen voor voorzieningen die hun noodzakelijke aanleiding hebben overleefd.

Het onderzoek naar de noodzaak van overheidsuitgaven betreft eerst de vier duurste departementen: Sociale Zaken, Gezondheidszorg, Onderwijs en het ministerie van justitie en binnenlandse zaken. De minister van sociale zaken, Peter Lilley, is net als Portillo een aarts-Thatcherite en een aanhanger van het vrije-marktprincipe die de heroverweging met open armen verwelkomt. Maar verwacht wordt dat de eerste besparingen, deze zomer, zullen worden aangekondigd in de begroting van het departement van binnenlandse zaken en justitie, waarschijnlijk ten laste van de politie. Bij Onderwijs zijn de lerarensalarissen een mogelijk doelwit, bij Gezondheidszorg komt mogelijk de post voor drugbestrijding onder druk.

De herziening van overheidsuitgaven op korte termijn is vooral bedoeld om de City een signaal te geven dat het de regering-Major ernst is met het beperken van het overheidstekort. Bovendien wil de partij van de belastingverlaging voorkomen dat ze belastingverhogingen moet aankondigen, hetzij in maart bij de presentatie van de begroting, hetzij in december van dit jaar, wanneer ze voor het eerst inkomsten en uitgaven in één zogenaamde begrotingsverklaring aan het parlement voorlegt.