"Verzetsleider Z-Soedan liet dissidenten doden'

NAIROBI, 8 FEBR. Honderden dissidenten binnen de verzetsbeweging van het Soedanese Volksbevrijdingsleger (SPLA) zijn de afgelopen jaren op bevel van SPLA-leider John Garang vermoord. Duizenden worden onder uiterst slechte omstandigheden in gevangenissen van het SPLA vastgehouden. Dat zegt de 64-jarige Zuidsoedanees Joseph Haworu Oduho, de leider van de verzetsbeweging tijdens de eerste burgeroorlog in Zuid-Soedan die met een rebellie in het regeringsleger in 1955 begon. Oduho werd in verband hiermee wegens hoogverraad ter dood veroordeeld. In 1983 richtte hij mede het SPLA op en in 1985 werd hij door Garang gearresteerd. Nu is hij in het buurland Kenia aangekomen.

Na een mislukte poging in augustus 1991 John Garang af te zetten splitste de zogenaamde Nassir-factie zich af van het oorspronkelijke SPLA. In september raakte Garangs naaste medewerker William Nyuon met hem in conflict, er braken gevechten uit en Nyuon vormde de tweede alternatieve SPLA-factie. Inmiddels zouden legers van het Dinka-volk in de regio Bahr el-Gazal zich van Garangs SPLA willen afscheiden om een derde factie te vormen. In de regio Equatoria, waar Garang met 120.000 leden van zijn Dinka-stam naar toe trok na de verovering door het regeringsleger van zijn geboortestad Bor, braken vorige maand gevechten uit tussen daar woonachtige stammen en Garangs aanhangers.

Het strijdtoneel in Zuid-Soedan is uiterst onoverzichtelijk geworden. De afgesplitste SPLA-facties vechten tegen Garangs troepen. Alle rebellen strijden tegelijkertijd tegen het Soedanese regeringsleger, en leveren ook slag met door het regeringsleger bewapende Arabische milities uit het noorden. Bovendien nemen verscheidene stammen het tegen elkaar op. Na de spectaculaire overwinningen door het regeringsleger in de afgelopen anderhalf jaar staat het verzet van de zwarte Zuidsoedanezen tegen de regering in het gearabiseerde en islamitische noorden er slechter dan ooit voor. De gezamenlijke SPLA-facties controleren nog slechts een fractie van het grondgebied dat zij twee jaar geleden in handen hadden.

Joseph Oduho heeft het initiatief genomen om alle SPLA-facties te verenigen. “Garang moet verdwijnen, zijn aanwezigheid maakt iedere verzoening onmogelijk”, stelt Oduho bij voorbaat. Garangs factie beschuldigde Oduho er vorige week van samen te werken met de moslim-fundamentalistische regering in Khartoum.

Een groot obstakel voor alle anti-Garangkrachten vormt de steun die Oeganda en Kenia blijven verlenen aan de SPLA-leider. Volgens Soedanese bronnen worden via Oegandees en Keniaans grondgebied wapens bij Garangs troepen afgeleverd. De vuurkracht van Garangs SPLA blijft daarom beduidend groter dan die van de afgesplitste facties die lijden onder een groot gebrek aan munitie.

Tegenstanders van Garang beschrijven hem als een wreed, arrogant en dictatoriaal militair leider: “Bij de oprichting van het SPLA in 1983 in Ethiopië wilden wij politici direct een grondwet voor de beweging opstellen”, vertelt Oduho. “Garang weigerde dit. Hij haat politici. Garang vindt dat militairen het SPLA moeten leiden. Nadat hij de sympathie had gewonnen van de toenmalige Ethiopische president Mengistu was hij onaantastbaar geworden. Hij regelt alles zelf. Alle recruten bij voorbeeld worden door hem persoonlijk ondervraagd, alle doodvonnissen door hem bekrachtigd. Iedereen die hem bedreigt wordt gevangen genomen.”

Oduho werd in 1985 in Ethiopië door het SPLA gearresteerd. “Want Garang duldt geen enkele kritiek”. Met een korte tussenperiode in 1986 zat hij tot eind vorig jaar gevangen of stond hij onder huisarrest. “Garang wilde me aanvankelijk laten vermoorden maar door mijn internationale bekendheid moest hij daarvan afzien.” De Zimbabweaanse president Mugabe sprak zijn bezorgdheid tegen Garang uit over het lot van Oduho.

Vele andere dissidenten werden gedood. “Honderden, mogelijk duizenden werden op zijn bevel vermoord. In 1985 liet hij in Bahr el-Gazal 400 deserteurs van het SPLA doodschieten. In augustus 1984 liet hij in Addis Abeba de SPLA-afgezant uit Londen, Benjamin Bol Akok arresteren; hij werd in Garangs aanwezigheid gemarteld en vermoord”, aldus Oduho. “Gevangenen worden in diepe holen gegooid. Krijgsraden spreken regelmatig doodvonnissen uit. En een speciale inlichtingendienst die trouw blijft aan Garang houdt iedereen nauwgelet in de gaten. Zo degenereerde onze bevrijdingsstrijd, door toedoen van Garangs ernstige schendingen van de mensenrechten”.