MOHAMMAD NATSIR 1908-1993; Rechtlijnige held

Omringd door ministers, islamitische leiders en dissidenten werd hij gisteren in Jakarta aan de aarde toevertrouwd. Hoewel Mohammad Natsir een republikein was van het eerste uur en hij Indonesië driemaal diende als minister en eenmaal als premier, werd hij niet bijgezet op de heldenbegraafplaats Kalibata. Natsir gold als pejuang (onafhankelijkheidsstrijder), maar niet als pahlawan (nationale held), een subtiel verschil dat duidt op controverse.

Van de drie wereldbeschouwingen die de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd inspireerden, nationalisme, socialisme en islam, belichaamde Mohammad Natsir vooral de laatste. Zijn wieg stond in West-Sumatra, de geboortegrond van vrome rebellen. Hij volgde Nederlands lager- en middelbaar onderwijs in Padang en behaalde zijn onderwijzersdiploma in Bandung. Als student werd hij actief in de Jong Islamieten Bond. Natsir was in geloofszaken een "modernist'; hij hechtte geen belang aan de exegese van de schriftgeleerden en erkende alleen de Koran en de overlevering over het leven van Mohammed. In zijn politieke denken was hij eerder een Westers democraat dan een sunniet.

Natsir stond aan de wieg van de Republiek Indonesië. In de revolutionaire kabinetten van Sjahrir en Hatta was hij driemaal minister van informatie en in de roerige overgangsperiode 1950-51 was Natsir zeven maanden premier. In de jaren vijftig groeide de door Natsir opgerichte Masyumi uit tot een grote islamitische partij. Tijdens de debatten in de Constituante (1956-1958) was hij voorstander van een preambule bij de Grondwet waarin de islamitische meerderheid werd gehouden aan de geloofsbeginselen. Dit bleek een breekpunt: de linkerzijde ging dwars liggen en besluitvorming werd onmogelijk. Soekarno greep de impasse aan om de Grondwetgevende vergadering te ontbinden en een "geleide' democratie in te voeren.

De Masyumi, die zijn aanhang vooral had buiten Java, steunde een revolte in West-Sumatra tegen het steeds centralistischer Jakarta en tegen Soekarno's flirt met de communistische PKI. Natsir werd vice-premier van de rebellenregering in Padang. Toen die onder militaire druk ten val kwam, deed Soekarno de Masyumi in de ban en verdween Natsir voor vijf jaar in de gevangenis. Na de uitschakeling van Soekarno in 1966 kwam hij vrij.

Maar ook de Nieuwe Orde van Soeharto, die na de liquidatie van de PKI de "politiek islam' behendig buitenspel zette, kon geen genade vinden in de ogen van de rechtlijnige, maar integere Natsir. In 1980 zette hij zijn handtekening onder de Petitie van Vijftig, oud-ministers en legerofficieren buiten dienst, die Soeharto verweten de Grondwet van 1945 aan zijn laars te lappen. Sindsdien stond hij op de zwarte lijst en mocht hij het land niet uit.