Harde ontgroening voor Bill Clinton

WASHINGTON, 6 FEBR. Het was onvermijdelijk. De wittebroodsweken van de Amerikaanse president Bill Clinton zijn ontaard in een harde ontgroening door het Washington waar hij zo actief campagne tegen voerde. “Met een overheidstekort van deze afmetingen, zijn er geen wittebroodsweken mogelijk”, aldus een economisch specialist in het Congres.

De stellingen worden al meteen betrokken. De burgers zijn er nog niet gerust op en de Democratische partijleiders in het Congres moeten eraan wennen dat de verovering van het Witte Huis hen heeft gedegradeerd van bovenbazen tot onderkoninkjes. De Democratische agenda wordt voortaan niet meer in het Capitool opgesteld.

Na de ambtseed verloor Clinton meteen zijn politieke maagdelijkheid. Terwijl hij daags na de inauguratie in de presidentiële ontvangstzaal open huis hield, kindertjes knuffelde en de handen van rijen bewonderaars schudde, kwamen er jobstijdingen uit het Capitool over zijn kandidaat voor de post van Justitie. Tegelijkertijd beraamde de populaire chef van de militaire staven, generaal Colin Powell, met steun van de machtige senator Sam Nunn een opstand tegen Clintons voornemen om openlijke homoseksuelen toe te laten tot de krijgsmacht. Ook zegde Powell zijn medewerking aan defensiebezuinigingen op.

Clinton heeft deze politieke overstromingen inmiddels met zandzakken ingedamd. Justitiekandidaat Baird trok zich zonder veel omhaal terug. Voor de emotionele kwestie van de homoseksuelen in de krijgsmacht laste Clinton een rustpauze in van een half jaar. Voorlopig mag geen homoseksueel uit de krijgsmacht worden ontslagen. Hij verruimde abortusconsultatie in overheidsklinieken. En hij is er in geslaagd om de aandacht te richten op zijn prioriteit, de economie.

Volgende week houdt hij een bijeenkomst met mensen in de noodlijdende autostad Detroit. Daar kan hij, ongehinderd door kritische journalisten, college geven over werkloosheid, arbeidsproduktiviteit en onderwijs. De voorzitter van de Federal Reserve (de Amerikaanse centrale bank), Alan Greenspan, heeft zijn steun aan Clintons economische stimulans van 20 tot 30 miljard toegezegd door geen rentes te verhogen. Het Congres had al gedreigd met wettelijke bijstelling van Greenspans mandaat, als hij teveel zou tegenwerken.

Deze week bezocht Clinton het Capitool om de ego's van zijn partijgenoten daar te strelen. Gisteren behaalde hij zijn eerste wetgevingssuccesje in de vorm van een wet, die onbetaald verlof mogelijk maakt voor werknemers met tijdelijke gezinsproblemen. De Republikeinen slaagden er niet om aan de verlofregeling een amendement met een verbod op homoseksuelen in de krijgsmacht te hechten. Nu moet Clinton bewijzen dat hij meer is dan een voormalige gouverneur, die in de woorden van miljardair-activist Ross Perot slechts het overheidsequivalent van “een kruidenierswinkeltje heeft bestierd”.

Clinton heeft tot nog toe adviezen opgevolgd van de door hem opgerichte denktank, Progressive Policy Institute. In de publikatie Mandate for Change staat een heldere analyse van de presidentiële opvolgingsprocedure. De twee uitersten uit de recente geschiedenis waren het aantreden van Democratisch president Carter en dat van de Republikeinse president Reagan. Als Democraat moest Carter een moeizame coalitie van onderling strijdende groepen bijeenhouden. Reagan daarentegen had met zijn verkiezingsoverwinning het centrum van zijn partij ideologische verslagen. Hij had een ruim mandaat.

Carter was technocratisch manager. Hij had een waslijst van wensen zonder prioriteiten, bemoeide zich met alle details en overlegde weinig met het Congres. Reagan concentreerde zich op zijn hoofdpunten: belastingverlaging en verhoging van de defensiebegroting. De great communicator richtte zich over de hoofden van de Congresleden tot de kiezers om zijn plannen erdoor te krijgen.

Clinton heeft al lang geleden leergeld moeten betalen voor Carters waslijstmodel. Als jonge progressief-technocatische gouverneur van het bubbastaatje Arkansas had hij een staf van gehate, bebaarde Harvard-alumni. In 1980 werd hij onttroond om in 1982 weer te winnen na de belofte tot beterschap. De onfortuinlijke eerste tien dagen van zijn presidentschap hebben hem ook wijzer gemaakt.

Maar Reagans succesvolle model kan hij ook niet volgen. Clinton heeft geen ideologische overwinning behaald binnen zijn partij. De Democratische coalitie blijft even onsamenhangend, al is er meer wil dan vroeger om de president te laten slagen. Bovendien kan Clinton geen Sinterklaas voor belastingverlagingen spelen, zoals Reagan, maar moet hij offers vragen van de kiezers. Vandaar dat Clinton zijn campagnebelofte tot belastingverlaging voor de middenklasse geruisloos introk. Volgens Mandate for Change moet Clinton een derde strategie volgen, tussen Carter en Reagan in “een strategie waarvoor hij bij uitstek is uitgerust - noch politiek cavalerist in de zin van Reagan noch manager in de zin van Carter maar overreder in de zin van Roosevelt”.

Net zoals Roosevelt heeft Clinton ideologisch uiteenlopende medewerkers en kabinetsleden benoemd. Zo kan hij proberen binnen de eigen regering de tegenstrijdige meningen en belangen te verzoenen. Het gevaar is dat hij teveel tijd verknoeit aan bureaucratische blokkeringen.

De progressieve vleugel van de Democratische partij heeft een sterke exponent in de persoon van Clintons vrouw, die haar eigen achternaam weer in ere heeft hersteld en zich sindskort Hillary Rodham Clinton laat noemen. Zij houdt als first lady kantoor in de politieke afdeling van het Witte Huis. Zij heeft de coördinatie over een van de belangrijkste taken van haar man: de hervorming van de ziektekostenverzekering. Als juriste speelde ze een belangrijke rol bij de benoeming van kandidaten voor de post van minister van justitie.

Clinton heeft afgelopen week duidelijk gemaakt dat zijn prioriteiten bij de binnenlandse hervorming liggen. Buitenlandse zaken en vraagstukken van internationale handel komen op de tweede plaats. De stilstand op die terreinen kan tevens achteruitgang betekenen. Hij heeft zich nog niet uitgesproken over de wenselijkheid van tariefverlagingen in het kader van de Gatt. De onderhandelingen zijn vastgelopen. Inmiddels storten industrietakken zich op het Congres en op het ministerie van handel om importtarieven te laten verhogen.