Financiële planner: beroep met toekomst?

Een lezer uit Rotterdam vraagt hoe je financiële planner voor particulieren kan worden, welke cursussen op de verschillende deelgebieden je moet volgen, of er een gerichte opleiding is en een lijstje met boeken. Dat zijn interessante vragen.

Het beroep van planner staat nu nog in de kinderschoenen, maar heeft gezien de huidige en toekomstige (pensioen- en andere besparingen) welvaart en de voortdurende veranderingen in tal van wetten, diensten en produkten veel mogelijkheden. Wie kan zonder hulp de weg vinden in die jungle?

Het is nog niet duidelijk of de beoefenaar van dat beroep zal opereren als onafhankelijke zelfstandige die zijn klanten een (uur)prijs berekent, zoals een fiscalist, of als deskundige in dienst van een bedrijf dat als vervolg op die adviezen tevens enkele gewenste diensten en produkten kan leveren en dus niet zonder commerciële bijbedoelingen werkt, zoals assurantietussenpersoon.

Er zijn wel steeds meer kundige mannen (waarom geen vrouwen?) met een specialistische achtergrond die zich vestigen als vrije planner, maar daar tegenover staat dat kleine en grote financiële bedrijven dezelfde (hoewel kwaliteitsverschillen niet meetbaar zijn) dienst gratis bieden en ruchtbaarheid kunnen geven aan hun inspanningen. Wie zal de gunst van het publiek winnen: de warme bakker of de supermarkt? Of is er een markt voor beiden?

In ons land lijkt het moeilijk om het vak te leren zonder een opleiding bij een financieel bedrijf (bank of verzekeraar) of een degelijke achtergrond als accountant, belastingadviseur, notaris, assurantietussenpersoon, vermogensbeheerder of ander beroep dat zich bezighoudt met individuele belangen.

Er zijn geen volledige cursussen en boeken, die als onderdeel van een gerichte studie kunnen helpen. Er zijn wèl Amerikaanse boeken, maar die gaan over zaken in dat land. Daarnaast zijn er boeken, voor adviseurs, die een methode behandelen. Iedere auteur, meestal tevens adviseur, heeft een eigen benadering, afhankelijk van zijn of haar achtergrond. De een benadrukt beleggen, bij een ander draait het om verzekeringen en een derde schrijft vooral over de koop van voordelige produkten. Daarom is het moeilijk om één boek als standaardwerk aan te bevelen. Gewoon zoeken bij een zaak in tweedehands boeken (meestal de afdeling Economie) geeft een goede indruk van die verschillen.

Niet iedereen vindt een adviseur onmisbaar als gids en drager van andermans financiële kruis. De Amerikaanse Dorlene V. Shane, certified financial planner, leidt haar boek Be your own financial planner (isbn 0 471 84538 8; 1987) als volgt in: “Wie kan je vertrouwen bij het beheren van je geld? Er zijn meer mensen dan ooit, die op je geld willen passen. Veel van hen, die zich vroeger bankier, effectenmakelaar of agent in verzekeringen noemden, gaan nu door het leven als financiële planners of consultants. Zij beloven je zaken door te lichten en de weg naar welvaart te wijzen. Maar het probleem is dat die lieden vaak dezelfde produkten willen verkopen als ze eerder deden. Dat geeft u misschien een onprettig gevoel over hun objectiviteit en deskundigheid.” Het boek is een jaar of zes oud en daarom wellicht actueel voor de situatie bij ons.

De schrijfster vervolgt met de opmerking dat iedereen die zijn geld goed wil beheren dat zelf, de enige persoon die je kan vertrouwen, kan doen. Zij geeft om daarbij te helpen een soort draaiboek voor 21 dagen, met zelf in te vullen formulieren en voorbeelden, dat bestaat uit de volgende zeven onderdelen: het ontwerpen van een plan, controleren van inkomende en uitgaande gelden, verminderen van de inkomstenbelasting, verlagen van de kosten voor verzekeringen, vermeerderen van de opbrengsten van beleggingen, het plannen van een nalatenschap en het opstellen van een schema om de formulieren regelmatig bij te werken.

Waarom schrijft een planner zo'n werkboek voor zelfdoeners? Om vier redenen. In de eerste plaats om de kosten van een plan, indien van toepassing, te drukken. Iemand moet alle gegevens verzamelen. Waarom zou je dat niet zelf doen? Een ander kan het toch niet zonder jouw hulp. Bovendien leer je, al doende, welke informatie belangrijk is. De tweede reden: ter controle of alle relevante gegevens worden verzameld, er bestaan immers geen standaards op dit gebied. Dan het privacy aspect. Niet iedereen wil graag bijzonder persoonlijke zaken openbaren aan een toevallige buitenstaander. En als vierde punt het gebrek aan volledigheid van plannen. Bankiers leiden naar beleggen, verzekeraars naar polissen, fiscalisten naar constructies enzovoort. Bijna alle plannen vermijden waar het om draait: kan ik meer sparen van mijn inkomsten? Dus vindt zij zuinig leven de basis van alle financiële planning. Begin daarom eerst met de huishoudportemonnee goed te beheren en zoek dan pas een gids voor de financiële jungle.