Eigentijdse versie van het levensverhaal van Rembrandt

Maandag 8 februari, Ned.3, 10.30-11.00 u; Deel 2: Ned.3, maandag 15 februari, 10.30-11.00 u.

Het levensverhaal van Rembrandt is al vaak verteld. Met de grote Rembrandt tentoonstelling nog vers in het geheugen is er wel moed voor nodig om over dit onderwerp weer een televisieprogramma te maken. Maar elke nieuwe generatie schoolkinderen heeft recht op een eigentijdse versie van de biografie van onze nationale held.

In deze tweedelige serie van de Nederlandse Onderwijs Televisie treedt een suppoost, een zekere Harmsen, op als verteller. De belevenissen van deze man, gespeeld door Gerard Thoolen, vormen de introductie voor een aantal gespeelde scènes uit het leven van de schilder. Joris ter Linden speelt hierin een goedgelijkende jonge Rembrandt met blonde krullen. Harmsen, die zich sterk met zijn onderwerp identificeert, zorgt voor de verbinding met het heden: “Vader Abraham, niet van de liedjes maar uit de bijbel.”

Spelenderwijs komen verschillende aspecten aan de orde, zoals de leertijd in het atelier bij Van Swanenburgh en later bij Lastman, de techniek van het schilderen, etsen en tekenen, het succes van de jonge kunstenaar in Amsterdam, de vrouwen, de roddels, zijn eigen leerlingen, het faillissement. Het accent ligt in deze documentaire, getiteld Het leven is een schouwtoneel, op Rembrandt als historieschilder, als verteller van verhalen - hoe pakte hij het aan en waarin onderscheidde hij zich van zijn tijdgenoten? Door schilderijen te vergelijken, bijvoorbeeld Bilean en de ezelin van Lastman en de manier waarop zijn leerling hetzelfde onderwerp 'regisseert', worden deze vragen beantwoord. Er is een mooie keuze gemaakt uit Rembrandts schilderijen, tekeningen en etsen die goed aansluit bij het verhaal. In het leerlingenboek (een brochure van acht pagina's) wordt dezelfde stof aan de hand van kleurenreprodukties en vragen herhaald.

Het resultaat is een vertrouwde mixture van bekende gegevens. De wat afgezaagde muziek onderstreept dit: Händels Water Music en de Mattheus Passion. Ook het typisch Hollandse, moraliserende toontje ontbreekt niet. Harmsen waarschuwt Rembrandt dat hij in een te duur huis woont en dat hij een “te hoge pet van zichzelf op heeft”. Toch zijn de samenstellers, Jan 't Lam en Rob Prass, er in geslaagd een levendig, onderhoudend verhaal te vertellen voor de leerlingen van de hoogste klassen van het basisonderwijs. Voor de achtjarige die met mij meekeek, duurde het nog wat te lang. Halverwege het eerste deel pakte zij, genspireerd door het wrijven en mengen van de pigmenten in het 17e-eeuwse schildersatelier, zelf verf, kwasten en papier en verraste mij met een kop in Rembrandteske kleuren.